TỘC ƯỚC
Gia đình là cái gốc của xã hội. Gia tộc là cái nền của gia đình. Mà “Quốc có quốc pháp, gia có gia phong” nên mỗi dòng họ cần có Tộc ước đề ra các quy định mang tính bắt buộc con cháu các thế hệ thực hiện nghiêm túc để đảm bảo tính thống nhất, quy cũ trong dòng họ. Với ý nghĩa trên, bằng việc kế thừa các tài liệu, hồ sơ các cụ trước để lại và tham khảo có chọn lọc thêm từ bên ngoài nên chúng tôi, con cháu họ Nguyễn Hữu các đời thứ 7 và 8 thống nhất biên soạn Tộc ước họ Nguyễn Hữu. Đề nghị đời đời con cháu thực hiện theo đúng các nội dung trong Tộc ước. Các thế hệ sau, căn cứ vào đặc điểm kinh tế xã hội từng thời kỳ có thể sửa đổi, bổ sung các nội dung trong Tộc ước theo chu kỳ 10 năm trùng thời điểm Sao lại Gia phả họ. Một số nội dung mang tính định lượng chúng tôi để ngõ, không đưa ra con số cụ thể để những người thực hiện có thể linh động thay đổi tùy tình hình.
I. Tên gọi dòng họ:
Họ Nguyễn Hữu, thôn Bình Lý – xã Thạch Bình – tp. Hà Tĩnh – tỉnh Hà Tĩnh.
II. Quy định về Vườn hương hỏa:
- Diện tích đất hương hỏa được quy định trong Biên bản Kiểm kê đất Nhà thờ họ Nguyễn Hữu của UBND xã Thạch Bình lập ngày 11/9/1997.
- Con cháu có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ Vườn hương hỏa. Hàng năm trước ngày Tết Nguyên đán, Rằm Tháng 7 phải dọn vệ sinh sạch sẽ trong và ngoài Nhà thờ, Mộ Thần tổ.
- Khuyến khích con cháu nội, ngoại các thế hệ trồng và chăm sóc các loại cây cảnh, cây ăn quả lưu niên hoặc cúng tiến trang thiết bị trong và ngoài khuôn viên Nhà thờ họ.
III. Quy định về các Lễ tế của họ trong một năm:
Trong một năm, có 5 Lễ tế
1. Lễ Tế Niên chu ngoạt tận:
- Lễ vật gồm: 4 xét giấy áo ngũ sắc, 4 cây nến, hoa quả và bánh trái các loại. Con cháu đến dâng lễ vật: 1 lọ hoa và 1 nải chuối hoặc 1 gói bánh hoặc xôi.
- Thời gian và địa điểm: ………………………….
- Thành phần tham gia: Tất cả con cháu
2. Lễ Tế Thần tổ:
- Thời gian, địa điểm: Từ 9h đến 10h ngày mồng 1 tháng giêng hằng năm tại Nhà thờ họ.
- Lễ vật: 1 giấy vàng và 1 mâm cháo nổ, gạo muối
- Thành phần tham gia: Tất cả con cháu
3. Lễ Tế giỗ bụt sinh:
- Lễ vật: 1 cỗ vàng, 2 cây nến
- Thời gian, địa điểm: Ngày 08/4 âm lịch tại Nhà thờ họ.
- Thành phần tham gia: Tất cả con cháu
4. Lễ Tế rằm tháng 7:
- Thời gian, địa điểm: Lễ tế tổ chức từ 11h - 12h trưa ngày 15/7 âm lịch tại Nhà thờ họ.
- Lễ vật: 3 cỗ vàng áo, 1 đinh vàng vó chia đều từng ban, gạo muối.
- Thành phần tham gia: Tất cả con cháu
5. Ngày mồng một, ngày rằm hàng tháng:
- Con cháu đều đặn thắp hương.
- Trách nhiệm chính giao cho Cầu đương của năm đó thực hiện
- Nội dung: Quét dọn, lau chùi nhà thờ cùng các vật dụng trong nhà thờ sạch sẽ, thắp hương tại các ban thờ
- Lễ vật: Trầu, nước, hương.
IV. Chương trình Tế lễ của họ:
Chương trình điển lễ tế gồm 3 tuần
1. Chuẩn bị:
- Tất cả con cháu chỉnh đốn y phục chỉnh tề.
- Giới thiệu, phân công làm lễ từng người.
- Đánh 3 hồi trống chiêng.
- Đánh 3 hồi trống nhạc.
- Phân công các hành lễ viên, ai làm việc gì theo việc ấy.
- Nghệ quan tẩy sổ: rửa tay.
- Củ soát tế phẩm: Các hành lễ viên kiểm tra xem lễ vật đủ chưa
2. Chính lễ:
- Chủ tế và bồi tế vào vị trí.
- Chủ tế bước lên 1 bước và lạy 2 lạy, quỳ cả 3 dòng.
- Hai hộ tế 2 bên dâng rượu và dâng hương.
- Lễ thượng hương hoa và loại tửu bắt đầu
- Cả 3 dòng lạy 4 lạy và đứng dậy
- Cả 3 dòng tiến lên 1 bước rồi quỳ xuống
- Rót rượu thượng ban và trung ban
- Đặt đũa lên mâm, mở cháo nổ
- Đọc văn
- Toàn thể họ, trai gái đứng nghiêm, phút mặc niệm bắt đầu
- Lạy 2 lạy, đứng dậy, lui lại 1 bước
- Quỳ, rót rượu đồng loạt
- Lạy 2 lạy, đứng dậy, lui lại 1 bước
- Quỳ, rót rượu, rót trà.
- Đốt văn tế (nếu có)
- Tạ lễ 4 lạy.
V. Quy định về biên soạn, ghi chép, chỉnh sửa, lưu trữ và sao Gia phả họ:
Họ nội tộc có Gia phả ghi chép thứ tự trước sau, dòng dõi trên dưới để lại. Gia phả họ được biên soạn và cho in ra làm hai bản có giá trị ngang nhau, một bản lưu tại Nhà thờ họ còn một bản giao cho các hộ gia đình ở miền nam lưu giữ. Cứ mỗi 10 năm sẽ tiến hành Sao Gia phả một lần. Bản sao Gia phả phải có tính kế thừa của các bản Gia phả trước đồng thời phải bổ sung, hoàn thiện thêm những nội dung mới.
Nếu có nội dung cần chỉnh sửa, bổ sung thì Tộc trưởng cùng các cá nhân liên quan thông báo cho các thành viên của dòng họ để tổ chức họp họ, trao đổi ý kiến rồi kết luận và ghi chép lại. Đến khi sao Gia phả thì bổ sung vào Gia phả.
Bên cạnh đó, dòng họ cần duy trì Bản Gia phả họ trên mạng INTERNET bởi các Website, blog,…. bằng cách mở tài khoản của mình trên các Website, blog đó và cung cấp mật khẩu cho các thành viên để vừa lưu giữ vừa giúp con cháu có thể tìm hiểu, nghiên cứu Gia phả hoặc trao đổi thông tin thông qua mạng INTERNET. Hiện nay, Gia phả họ chúng ta đang được đăng ký và quản lý trên các Website: honguyenhuu.simplesite.com với username là honguyenhuu, password: 183507 và www.vietnamgiapha.com với tên tài khoản là hungcuongnguyen, email đăng ký: hungcuongnht@gmail.com, mật khẩu: 183507380.
Tại Nhà thờ họ có lưu giữ 02 Bản Phả đồ của hai nhánh hiện tại để con cháu có thể tìm hiểu, tham khảo.
Tất cả con cháu đều có trách nhiệm tìm hiểu Gia phả, cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và thông báo cho dòng họ mỗi khi gia đình mình có thêm thành viên mới hoặc có thành viên mất đi để ghi lại vào Gia phả.
Khi tiến hành sao Gia phả thì dòng họ cần chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung, cách trình bày, hình thức, bố cục Gia phả và giao trách nhiệm cụ thể cho các cá nhân liên quan.
Có thể tiến hành làm Lễ báo cáo tổ tiên khi Sao Gia phả.
VI. Quy định về các ghi chép khác:
Bên cạnh Gia phả và Bản phả đồ của dòng họ, chúng ta duy trì các loại sổ sách sau:
1. Sổ Tế lễ:
Ghi chép nội dung, hình thức, cách thức tổ chức các Lễ tế
2. Sổ Xây dựng cơ bản:
Ghi chép các khoản đóng góp theo nghĩa vụ của con cháu nội tộc trong việc Xây dựng cơ bản của họ cũng như ghi chép các khoản thu khác của dòng họ.
3. Sổ Ghi danh Hướng về Nguồn cội:
Là nơi ghi chép, lưu giữ các khoản cúng tiến bằng tiền hoặc vật chất của con cháu các thế hệ không kể nội, ngoại. Sổ này được ghi chép và tổng kết theo năm.
4. Sổ cầu đương:
Ghi chép của cầu đương hằng năm.
5. Sổ danh:
Là tài liệu lưu trữ thông tin các thành viên trong dòng họ khi chưa đến năm Sao Gia phả.
VII. Quy định về các loại quỹ của dòng họ:
Ngoài việc đóng góp của con cháu nội tộc hàng năm để mua sắm lễ vật dâng cúng tổ tiên các ngày Lễ, Tết do cầu đương ghi chép thì họ duy trì hai loại quỹ sau:
1. Quỹ Xây dựng cơ bản:
Quỹ được hình thành do con cháu nội tộc đóng góp kinh phí để xây mới hoặc tu sửa khuôn viên Nhà thờ họ, phần mộ tổ, các phần mộ mà cả dòng họ trông coi và quản lí, mua sắm trang thiết bị có tính chất lưu niên,…
Quỹ Xây dựng cơ bản là nghĩa vụ con cháu nội tộc phải đóng góp hàng năm, mang tính BẮT BUỘC. Ngoài ra, các khoản thu khác như đền bù, hỗ trợ,…từ bên ngoài cũng được cho vào quỹ này.
Số tiền đóng góp bao nhiêu, tính theo nhân khẩu hay theo hộ gia đình, thời điểm đóng và Quỹ đó ai nắm giữ do con cháu nội tộc thống nhất ra quyết định tùy tình hình.
Các khoản đóng góp theo nghĩa vụ đó đều được ghi chép và lưu giữ lại trong sổ Xây dựng cơ bản.
2. Quỹ Hướng về cội nguồn:
Bên cạnh Quỹ Xây dựng cơ bản, dòng họ thống nhất phát động Quỹ Hướng về cội nguồn dành cho tất cả con cháu nội, ngoại không phân biệt lứa tuổi, giới tính, con cô hay con cậu, dâu hay rể, trong nam hay ngoài bắc miễn ai có lòng Hướng về Tổ tiên, gốc rễ và có lòng hảo tâm thì có thể cúng tiến bằng tiền hoặc vật chất.
Quỹ này không hạn chế số lượng cúng tiến, có nhiều cúng tiến nhiều, có ít thì cúng tiến ít, không có thì không bắt buộc. Dòng họ KHUYẾN KHÍCH, KÊU GỌI mà không BẮT BUỘC con cháu, dâu rể, nội ngoại các thế hệ xây dựng Quỹ.
Quỹ được duy trì song song với Quỹ Xây dựng cơ bản và số tiền thu được sẽ được dùng vào việc xây dựng, tu sửa Nhà thờ hoặc mua sắm các vật dụng có tính chất lâu dài, lưu niệm.
Tên tuổi của các cá nhân, hộ gia đình cúng tiến đều được lưu giữ lại trong Sổ Ghi danh Hướng về cội nguồn và được tổng kết hàng năm.
Tại Nhà thờ họ luôn duy trì Thùng gây quỹ Hướng về cội nguồn, con cháu nội, ngoại có dịp về Nhà thờ họ có thể đóng góp vào đó và ghi danh vào Sổ Ghi danh Hướng về cội nguồn luôn được đặt cùng Thùng gây quỹ Hướng về cội nguồn.
VIII. Quy định về việc sinh, tử, mừng thọ, cưới xin:
Khi một gia đình trong dòng họ có việc liên quan đến cưới xin, sinh tử hoặc mừng thọ,…thì tất cả các hộ gia đình còn lại có trách nhiệm tham gia giúp đỡ gia đình đó trong công tác tổ chức, hậu cần, nghi lễ,… theo sự phân công của thôn hoặc khu phố nơi hộ gia đình đó sinh sống.
1. Sinh:
Khi trong họ nội tộc, con cháu dù nam hay nữ được sinh ra thì người bố hoặc ông nội có trách nhiệm đến Nhà thờ họ báo cáo với tổ tiên và xin ghi tên vào Sổ danh.
Người bố hoặc mẹ phải cung cấp thông tin về thành viên mới của dòng họ kịp thời, chính xác cho tộc trưởng để ghi vào Sổ danh và Gia phả họ.
Lễ vật tùy tâm nhưng ít nhất phải gồm 1 chai rượu và 3 cơi trầu
Quy định về thời gian, thành phần: Người bố hoặc ông nội liên hệ với cầu đương năm đó để mở cửa dọn dẹp nhà thờ và báo cáo tổ tiên. Thời gian căn cứ vào tình hình cụ thể.
Bên cạnh đó, con cháu ngoại tộc khi có ai sinh ra thì bố mẹ hoặc ông bà phải thông báo cho họ nội tộc để họ chúc mừng.
2. Lễ mừng thọ và từ trần:
- Mừng thọ: Trong họ nội tộc có người thọ từ 70 tuổi trở lên thì con cháu trong dòng họ có trách nhiệm mừng thọ các cụ. Lễ vật tùy tình hình cụ thể nhưng phải có: 1 câu đối hoặc 1 bức hoành phi và trầu rượu.
- Từ trần: Người trong họ khi từ trần thì họ nội tộc có lễ vật gồm 1 câu đối và trầu rượu đến kính viếng. Trong thời kỳ chưa mãn tang, các ngày Lễ, Tết họ cần có lễ vật thắp hương. Hai năm sau khi mất (Hết khó, mãn tang) thì ghi vào sổ họ đại tôn. Thành viên trong gia đình đó có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời cho Tộc trưởng để ghi chép và Gia phả và ngày mất ghi trong Gia phả là ngày giỗ người đó tính theo âm lịch.
- Số tiền chi cho công việc hết bao nhiêu thì trích từ Quỹ của họ (nếu có) hoặc do từng hộ trong họ nội tộc góp lại.
3. Cưới xin:
Khi hộ gia đình nào có con trai hoặc con gái lấy vợ hoặc gả chồng thì người chủ hộ đều phải đến báo cáo tổ tiên.
Thời gian, thành phần: Liên hệ cầu đương năm đó để mở cửa nhà thờ quét dọn, thắp hương báo cáo tổ tiên.
Lễ vật: tùy tâm.
Chủ hộ hoặc người con đó có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời cho tộc trưởng để ghi chép vào Gia phả.