Thủy tổ ḍng họ
Do Ngài có sắc phong Lê triều dực bảo Trung hưng cùng với từ hậu duệ đời 6 thuộc triều Lê Cảnh Hưng (1740-1786) tính ngược lên đời 4, sinh đồ Phạm Viết B́nh (1672-1736) thuộc triều Lê Gia Tông (1672-1675) mà suy ra có thể là Ngài được sinh ra ở cuối triều vua Lê Anh Tông (1556-1573) đầu đời vua Lê Thế Tông (1573-1599), chặng cuối thế kỷ 16 hoặc đầu thế kỷ thứ 17. Vậy là tuổi thanh xuân của Ngài chắc phải lăn lộn trong máu lửa thời loạn Nam triều - Bắc triều (1527-1592), ấy là vào thời vua Lê - chúa Trịnh ở Thanh Hóa (Nam) và vua Mạc ở Thăng Long (Bắc) chém giết nhau trong gần nửa thế kỷ. Cũng căn cứ vào sắc phong Lê triều dực bảo Trung hưng mà chắc Ngài đă pḥ Lê - Trịnh mà từng cầm quân đánh dẹp Mạc cũng như chúa Nguyễn ở Đàng Trong [1]. Bởi có công trong chinh chiến nên Ngài được một trong 17 triều vua Lê thời Trung hưng (1533-1788) phong tước hầu. Ngài Vơ Sơn hầu Phạm Viết Trù (Phạm Khắc Trù?) quán tại huyện Đông Thành, có thể nơi Ngài chào đời nay là xă Công Thành hoặc Phúc Thành, huyện Yên Thành, Nghệ An. Không rơ xưa nay, đă có một lần nào ai đó đến tận nơi đất Tổ để t́m tông tích chưa, chỉ biết cho tới nay chưa một ai biết được ngọn ngành về những đấng sinh thành đức Tổ. Đức Tổ đến sinh cơ lập nghiệp ở xă Hoàng Xá (Quảng Xá) nay gồm hai xă Thanh Long, Thanh Hà huyện Thanh Chương, Nghệ An vào quăng đầu thế kỷ thứ 17. Phán đoán về hoàn cảnh Cụ Thủy Tổ về Quảng Xá, Thanh Chương
Theo cuốn LE VIEUX AN-TINH của Hyppolyte le Breton: Phân tranh giữa các chúa Nguyễn và chúa Trịnh xảy ra từ thế kỷ XVI đến cuối thế kỷ XVIII. Đó là một trong những giai đoạn của của cuộc phân tranh này đă được nói đến trong bia Quả Sơn (đền ở Đô Lương, Nghệ An thờ Lư Nhật Quang - Uy Minh Vương). Cuộc chiến này ông Lion Cadiere đă gọi là “chiến dịch Nghệ An” diễn ra từ 1655-1661. Thế lực của nhà Trịnh gần như ch́m đắm. Bảy huyện phía nam của Lam Giang phục tùng chúa Hiền Vương ở Phú Xuân. Chúa Nguyễn chắc chắn có quân du kích ở Nghệ An, bao gồm cả Hà Tĩnh ngày nay. Đó là những thực tế đă được đề cập đến trong văn bia ở Bạch Đường (giữa làng Nhân Bồi và Nhân Trung). Đạo dụ của Tây Định Vương Trịnh Tạc được khắc bia trên Quả Sơn ra đời vào năm Vĩnh Thọ thứ 4 (1661). Xă quê ta - Hoàng Xá bấy giờ thuộc huyện Nam Đường dưới sự cai quản của chúa Trịnh. Thời kỳ này Cụ Phạm Viết Nhân (đời thứ 3, cháu nội Cụ Thủy Tổ) đang làm việc ở xă (xă tư kiêm tuần bộ). Qua văn bia chúng ta biết được lịch sử của vùng đất Lam Giang trong đó có Hoàng Xá thời kỳ đó. Sau đó chúa Nguyễn chiếm lại vùng đất này và Hoàng Xá được đổi tên là Quảng Xá (tránh húy Nguyễn Hoàng). Từ đấy chúng tôi chợt hiểu rằng nếu biết rơ thời kỳ nhà Trịnh th́ có thể biết được lịch sử, hoàn cảnh Cụ Thủy tổ Vơ Sơn hầu về lập nghiệp tại Hoàng Xá. Xét ngược thời Cụ Tú Phạm Viết B́nh (1672-1736) – con Cụ Phạm Viết Nhân, chúng ta thấy Cụ Thủy tổ đưa con cháu về Hoàng Xá cách lúc Cụ B́nh sinh ra không quá 100 năm và không dưới 50 năm. V́ vậy Cụ Tổ lúc đó cũng độ ngũ tuần. Xét các đời chúa Trịnh chúng tôi khả nghi nhất giai đoạn Trịnh Tùng nắm quyền là lúc xảy ra biến động mà Cụ Thủy Tổ phải rời bỏ quyền chức để lánh về miền đất Lam Giang xa xôi đang tranh chấp Trịnh - Nguyễn. Qua sắc phong của Triều Lê Trung Hưng cho Vơ Sơn hầu và các con chúng ta khẳng định rằng gia đ́nh Cụ Thủy Tổ chúng ta là người pḥ tá nhà Lê. Điều đó nên hai người con Cụ Tổ cũng được phong là Hoa Lộc bá, Cao B́nh quận. Lúc đó hai Cụ đă trưởng thành. Trong thời Trịnh Tùng có hai sự kiện vua Lê muốn loại bỏ Trịnh Tùng không thành. - Thứ nhất: năm 1572, lúc này vua Lê chúa Trịnh đang đóng ở Thanh Hóa. Năm Nhâm Thân - 1572, Lê Cập Đệ mưu giết Trịnh Tùng bị lộ, Lê Cập Đệ bị Trịnh Tùng giết chết. Vua Lê Anh Tông sợ hăi đang đêm đem 4 hoàng tử chạy vào thành Nghệ An. Trịnh Tùng đưa hoàng tử thứ 5 của vua Lê là Duy Đàm lên làm vua, hiệu là Lê Thế Tông. - Thứ hai: năm 1619, lúc này vua Lê chúa Trịnh đă chiếm lại Thăng Long từ nhà Mạc. Trước sự hống hách lộng quyền của chúa Trịnh, vua Lê Kính Tông đă cùng với con Trịnh Tùng là Trịnh Xuân mưu giết Trịnh Tùng. Việc bại lộ, Trịnh Tùng bức vua thắt cổ chết, lúc đó mới 32 tuổi. Tùng đưa thái tử Duy Kỳ lên ngôi vua là Lê Thần Tông. Chúng tôi thấy vào lần biến loạn thứ nhất cách lúc Cụ Tú B́nh sinh đúng 100 năm, là lúc có thể Cụ Thủy Tổ c̣n chưa trưởng thành (cách 3 đời tính trung b́nh mỗi đời 35 năm là cách 105 năm). Chúng tôi khả nghi nhất là lần biến loạn thứ hai, năm 1619 khi đó Cụ Thủy Tổ đă là vơ quan, có gia quyến, con đă trưởng thành, cùng Phù Lê Diệt Trịnh. Nhưng việc bất thành vua Lê bị giết, lực lượng ủng hộ phải chạy loạn nhằm tránh sự truy sát của chúa Trịnh. Từ Thăng Long Cụ Thủy Tổ theo đường về quê đón người nhà ở Đông Thành cùng vào đất Hoàng Xá. Việc phong tước cho cha con Cụ Thủy Tổ nhiều khả năng được phong sau này khi các Cụ đă sống ở Hoàng Xá. Lúc này Trịnh Tùng qua đời (1623), vua Lê kế nghiệp xét công trạng của các Cụ đối với tiên đế mà phong tước. Điều này là hoàn toàn có thể v́ nếu trước khi chạy loạn mà Cụ Thủy Tổ đă là Vơ Sơn hầu th́ thế lực không nhỏ, nhưng trên thực tế chúng ta thấy rằng họ ta từ trước cũng khá giản dị, chất phác. Nhưng về đời trước Cụ Thủy Tổ, nhiều khả năng các Cụ cũng có vị trí đáng kể, một cơ sở để sau này Cụ Thủy Tổ được phong Vơ Sơn hầu. Một điều mà chúng tôi thấy khó hiểu, trước đây các Cụ ghi chép về Tổ Tiên khá kỹ. Nhưng không hề có một thông tin nào về gốc gác họ ở Đông Thành và hoàn cảnh chuyển về Thanh Chương. Có lẽ chính v́ biến loạn nên phải mai danh ẩn tích chăng? Một điều có thể thấy rằng đức Trung Chính khá rơ ở các Cụ, các Cụ đă không quá bước theo nhà Nguyễn điều này chúng ta thấy qua nội dung văn bia ở Quả Sơn được dựng lên mấy chục năm sau. (Xem trang 59, 60 cuốn Văn bia Nghệ An của Ninh Viết Giao, NXB Nghệ An-2004) Để hiểu rơ về các Cụ từ Thủy Tổ đến Cụ Tú B́nh cần nghiên cứu kỹ giai đoạn Trịnh Nguyễn phân tranh, đặc biệt những vụ binh biến phù Lê. Nhắn t́m hậu duệ các vị rời Đất Tổ đi lập nghiệp ở nơi khác Nay xin thống kê (chưa đầy đủ, đề nghị sửa chữa, bổ sung thêm) theo các đời về các vị đi lập nghiệp ở nơi khác với mục đích để ai biết hậu duệ của các vị hiện sinh sống ở đâu th́ liên lạc với gịng họ:
Từ làng quê cha đất Tổ xứ Hoàng Xá xa xưa, hậu duệ Thủy Tổ Vơ Sơn hầu Phạm Viết Trù đă sinh cơ lập nghiệp rải rác nhiều nơi. Năm 1805, theo Can Tả chép lại th́: Bỏ quê đi Sơn Nam có Phạm Văn Di, ra Thăng Long có ông Đỉnh, ông Khoa và ông Nhă; vào Phú Xuân có ông Liên, thư kư Ư. Can Tả c̣n chép: Hai anh em Phạm Dương th́ một đi Phú Xuân, một đi Thăng Long. Liệu ngày nay ở Huế, Hà Nội và các nơi khác như Nam Định, Hà Nam, Hải Dương, Hưng Yên... đâu đó con cháu có ai c̣n chép được những ông Tổ họ Phạm có các quư danh như trên không? Hậu duệ đức Tổ Vơ Sơn hầu không những rải suốt từ Bắc chí Nam ở trong nước mà c̣n ra cả nước ngoài làm ăn, cư trú. Chẳng hạn đời 10 có cụ Phạm Đức Kham (Phiềng) sang tận Thái Lan làm ăn và hoạt động cách mạng trước cả cụ Đặng Thúc Hứa (1870-1931), lập gia đ́nh bên đó, biệt hẳn tung tích. Mai sau, cảnh xuất ngoại chắc hẳn nhiều hơn. Khác với thời Can Tả, nay ly quê là hiện tượng lành mạnh cần được khích lệ. Có điều, dù đi đâu, ở đâu và thời nào đi chăng nữa - con cháu họ Phạm của đức Tổ Vơ Sơn hầu - cũng nên luôn biết chung ḷng góp sức, kề vai sát cánh cùng nhau hướng về Tổ tiên mà đùm bọc nâng đỡ nhau trong t́nh máu mủ cho trọn nghĩa đồng bào. [1] Suy ra họ Phạm ta không từ Mạc đổi thành, xem thêm ở phần Phụ lục. Nếu Tổ đánh dẹp Đàng Trong th́ quăng trước Trịnh - Nguyễn phân tranh (1627-1672) mở đầu triều Lê Thần Tông 1 khi cụ Viết Nhân ra đời, đức Tổ đă cao tuổi? | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||