Nguồn gốc Tổ tiên
1. Không phải là họ Mạc đổi sang
Theo sắc phong hầu của đức Tổ dưới thời Lê Trung hưng: Thủy Tổ Phạm Viết Trù có công dẹp Mạc ở Đàng Ngoài hoặc cả Nguyễn ở Đàng Trong. Tuổi thanh niên của Ngài ước chừng vào cuối đời Lê Thế Tông (1573-1599) nên Ngài có công dẹp Mạc Mậu Hợp (1562-1592). Lúc này, con cháu Mạc chưa phải đổi họ và Thủy Tổ ta đă mang họ Phạm rồi.
Mặt khác, căn cứ vào các tài liệu về họ Phạm gốc Mạc th́ chưa thấy bóng dáng Họ ta. Cuốn Họ Phạm ở Nghệ Tĩnh từ gốc Mạc Cao bằng lưu hành quăng 1979-1980, không có Họ Phạm ta. Cuốn Các chi phái họ Mạc do Mạc Lương Sơn (Hoàng Cao Quí) biên tập 9-1998, trang 26 chỉ ghi chi họ Phạm Văn ở Thanh Long, Thanh Chương cùng họ tên người liên lạc không phải Họ ta. Cuốn Mạc Tộc phả do Mạc Hoài Hương (Phạm Tú) biên soạn 4-1997 ở trang Thời kỳ đổi họ ở Yên Thành Nghệ An tuyệt nhiên không có họ Phạm. Điều đó chứng tỏ rằng: họ Phạm vốn có ở Yên Thành không từ gốc Mạc.
Chúng tôi nghĩ rằng, họ Phạm ta rất có thể là một nhánh nhỏ, hậu duệ rất rất xa đời Thủy Tổ là danh tướng Phạm Tu (476-545) là Thượng Thủy Tổ họ Phạm Việt Nam.
2. Tổ ta Từ Đông Thành chuyển vào có hai anh em. Một ông là cụ Vơ Sơn hầu, c̣n một nhánh nữa thế nào?
Can Tả - Hương cống Phạm Khắc Sinh là con thứ hai của cụ Hương cống (Cử nhân) Phạm Bá Thiêm (1710-1768). Được thụ chức Giảng dụ [Huấn đạo?] nên các đời sau gọi cụ Cống Phạm Bá Thiêm là Can Giảng Dụ. Can Giảng Dụ là con cả can Sinh đồ (Tú tài) Phạm Viết B́nh (1672-1736).
Ngày xưa, hai cụ đi đ̣ dọc qua bến Thanh Đàm (nay là xă Nam Tân, Nam Đàn). Qua đây, hai cha con các cụ có tṛ chuyện với nhau về nguồn gốc Tổ tiên. Can Tả chép lại như sau:
Xưa, tiên công ta (tức là cụ Giảng Dụ) đi thuyền với cụ thân sinh qua bến Thanh Đàm. Cụ nói với cụ Giảng Dụ rằng:
- Tổ ta từ huyện Đông Thành đến đây hai anh em. Một ông vào ở làng này. Một ông vào ở giáp Thọ Sơn, thôn Địa Linh, xă Hoàng Xá tức vị Thủy Tổ ta ngày nay.
Về nguồn gốc họ Phạm ta - họ Phạm Đức ngày nay - ở xă Hoàng Xá nay là xă Thanh Long và Thanh Hà (huyện Thanh Chương, Nghệ An) trong bản dịch chữ Hán của ḿnh, ông Phạm Đức Lệ (1906-1986) viết:
Sách xưa chép: Tổ ta quán ở huyện Đông Thành. Đến vùng này có hai anh em. Một ông vào Bích Triều, thôn Đặng Xá. Một ông vào xă Quảng Xá, thôn Địa Linh, giáp Thọ Sơn là ông Thủy Tổ ta ngày nay.
Một ông vào ở làng này th́ chắc ai cũng hiểu rằng ông anh hoặc ông em Thủy Tổ ta - cụ Tổ này đă vào sinh cơ lập nghiệp ở làng Thanh Đàm này - phải không? Đến đây, chúng tôi suy nghĩ theo hai hướng:
1- Một ông vào làng Bích Triều thôn Đặng Xá ấy chính là cụ Tổ đă vào làng Thanh Đàm. Thế là cụ đă dời từ Nam Đàn về Thanh Chương? Nếu vậy, tiện nhất, cụ đă theo đường thủy ngược sông Lam lượn qua quăng núi Đụn, núi Trăm,... qua xă Nam Thượng, Nam Đàn bây giờ rồi đổ lên bến đ̣ Phuống xă Bích Triều, nay là xă Thanh Bích, Thanh Giang của Thanh Chương (hữu ngạn sông Lam). Hai anh em cụ Tổ bấy giờ chỉ cách nhau dăm sáu ki-lô-mét là cùng mà sao không c̣n dấu vết ǵ về một họ Phạm ở Phuống có quan hệ khăng khít với họ Phạm ở xă Quảng Xá ta? E không đúng v́ cụ Tú B́nh (đời 4), cụ Cử Thiêm (đời 5) c̣n nhắc tới cụ lên ở đất Thanh Đàm (Nam Đàn) kia mà?
Cho nên nói Sách xưa chép: Một ông vào làng Bích Triều thôn Đặng Xá sợ rằng mức độ chính xác không cao. Vả lại, xuôi làng Thanh Đàm (xă Nam Tân) sát bờ sông Lam xưa cũng có thôn Đặng Xá của xă giáp giới với Nam Tân. Liệu có nhầm lẫn giữa hai thôn trùng tên này khi chép lại không?
2- Chúng tôi nghĩ cụ Tổ này không về Bích Triều, Thanh Chương mà rất tin vào cụ Tú B́nh là cháu 4 đời phải biết về người anh em của cụ Cố Vơ Sơn hầu ḿnh rất rơ, hiểu thật tường tận ngọn ngành mới dám chỉ bảo cho con là cụ Cử Thiêm khi qua bến Thanh Đàm.
Vậy cụ Tổ này sinh cơ lập nghiệp ở làng Thanh Đàm, xă Nam Tân (xă này bỏ bờ sông dời vào núi có lẽ đầu 1979). Phải chăng cụ là Thủy Tổ họ Phạm ở Thanh Đàm mà hậu duệ là ông đề-lại Phạm Hưng? Hậu duệ cụ Tổ này có thể có một chi họ ở xă Nam Đông? Nghe nói ở xă này có rất nhiều người mang họ Phạm Viết. Lại có thể là hậu duệ của cụ đă vượt Nam Đàn qua Đức Thọ (Hà Tĩnh) để lập nên họ Phạm Khắc bên đó? Hỏi chuyện một ông giáo gịng họ Phạm Khắc này, ông ta nói cụ Phạm Khắc Ḥe đă đi đối chiếu gia phả nói rằng cụ Tổ gốc Yên Thành, cũng là cụ Phạm Tướng công.
Thủy tổ tự xưng: Khắc Trù chính thức là ta! Vậy đức Tổ Phạm Viết Trù c̣n có tên là Phạm Khắc Trù? Hậu duệ của Ngài ở đời 6 có Hương cống Phạm Khắc Sinh cùng 5 con trai (đời 7): Phạm Khắc Cảnh, Phạm Khắc Xương, Phạm Khắc Huồng, Phạm Khắc Phong, Phạm Khắc Thông. Biết đâu cụ Tổ lên ở đất Thanh Đàm cũng mang họ Phạm Viết và Phạm Khắc mà hậu duệ ở Hà Tĩnh đă mang họ Phạm Khắc. Chuyến hành hương ra Yên Thành t́m họ, người đầu tiên cần gặp là nhà giáo hưu trí Phạm Khắc Hiệu gần ngă ba Công Thành mang họ Phạm Khắc - xem ra gần gũi với họ ta?
Ấy là chút ḷng gửi lại là gợi cho con cháu t́m hiểu về cội nguồn Tổ tiên. Phải kịch liệt chống mê tín dị đoan và hiểu thật đúng thế nào là duy tâm, thế nào là mê tín dị đoan th́ ta mới chống được triệt để.
Chúng tôi không muốn con cháu tin vào điều thần bí vừa kể mà chỉ muốn con cháu biết suy ngẫm, nghiên cứu để có những hiểu biết đúng đắn về những điều bí ẩn đó. Vả lại, phép đồng cốt cũng gặp nhiều sai lầm khi có vong linh bất hảo nhập vào đồng nói vu vơ những điều nhằm thỏa măn bản ngă cá nhân. Bởi v́ b́nh sinh họ sống đầy dục vọng, ham mê danh lợi chức quyền nên giờ đây họ hay tự xưng là đấng này đấng nọ phán bảo lung tung.
3. Tiên Tổ ta ở Cao Xá, Đông Thành và là cụ Phạm Thập?
Hai phần trên là của tiền nhân nhắn nhủ con cháu. Theo lời dạy, dựa vào một số địa danh chúng tôi t́m kiếm thông tin trên mạng, đồng thời kết hợp giữa sự mách bảo tâm linh và phân tích thông tin để t́m về nguồn:
Quẻ bói Đồng Phẩm
Ngày 21 tháng 11 niên hiệu Khải Định thứ 2 (1917)
...
Cũng v́ thất thác Tổ tông,
40. Tổ ta vốn ở Chu Đông định Thành.
Tuấn Đức, Thịnh Khánh phân minh,
Phạm Thập, Phạm Khả gia thanh một ḍng.
Phạm Quảng gặp vận hưng long,
Sinh hạ nam tử anh hùng tổng Cao.
45. Cao Xá, Tuấn Đức vừa triều,[vào triều]
Nào là những Vơ Sơn hầu ly tha.
Trên đôi văn hội [đồi Vân Hội] khai cơ,
ở thôn Minh Đạt đa đinh sang giàu.
Sinh con kẻ trước người sau,
50. Bốn chàng mở mặt theo nhau một đoàn.
Cha con buổi ấy làm quan,
Gặp cơn biến loạn cô đơn... tàng.
Cha con ông cháu đa mang,
Tới vào Quảng Xá, Thanh Chương cũng vừa.
55. Chỉ c̣n một con thứ...[nam]
Lúc ấy hăy c̣n...[đang ấu] thơ
Nau [Nay, Nên] ở lại làng Đạt c̣n mong,
Sinh hạ con...[cháu] bóng tùng rạng xuân.
Hướng thượng ...[kẻ] xa người gần,
60. Chẳng biết tiên tổ công ...[đầu] khai cơ.
Cao Xá, Tuấn Đức cũng vừa,
Cháu con đă phát đại khoa vui mừng.
Phạm Trạch nay buổi trung hưng,
Có chi Phượng Lịch hiển dương kế thừa.
65. Phạm Sĩ, Phạm Phẩm quan gia,
Nghĩ như tộc thuộc hằng hà tử tôn.
Thanh Nghệ nhiều kẻ thịnh phồn,
Phi chỉ Quảng Xá nhất môn ta rày.
...
Căn cứ vào Quẻ bói, trước hết để xem những câu từ 40 đến 68 có đúng không. Đồng thời cũng là một cách để loại trừ những nhánh họ Phạm ở Đông Thành nào không cùng ḍng Họ Phạm chúng ta để co hẹp phạm vi, để có thể t́m đúng nguồn gốc.
Nguồn thông tin quư báu từ trang web Họ Phạm Việt Nam (www.hopham.org), tôi t́m được địa danh Phượng Lịch, từ bài viết về bà Tú Lường của bà Phạm Thị Sâm (Ban liên lạc họ Phạm - Phượng Lịch). Bà Sâm đă nhiệt t́nh cung cấp tư liệu cho tôi về các nhánh họ Phạm có nguồn gốc từ Linh Kiệt (Xưa là Tuấn Đức đến đời Tự Đức phải đổi tên) gồm: Linh Kiệt, Mai Các, Phượng Lịch, Thịnh Mỹ (trước là Long Khánh, đến Gia Long đổi Thịnh Khánh rồi đến Đồng Khánh đổi thành Thịnh Mỹ), Phú Hậu, Phú Đông, Tiền Song. Bà Sâm giới thiệu tôi đến ông Phạm Năng Khiêm (thuộc chi Linh Kiệt - Đại tôn). Qua thông tin của ông Khiêm, bà Sâm chúng tôi được biết:
Theo gia phả họ Phạm Linh Kiệt:
Theo cuốn Sơ thảo lịch sử huyện Diễn Châu vào thời Lư Trần, một số ḍng họ Đàng Ngoài thuộc phạm vi quan lại quư tộc vào diễn châu khai hoang, lập ấp như: ... ông Phạm Thập vùng Cao Xá (Diễn Thành, Diễn Thịnh), v...v...
Vào cuối thời Trần (1226-1400), cụ Phạm Thập là một quan lại quư tộc từ Đàng Ngoài vào Diễn Châu khai hoang lập ấp và trở thành tiên tổ của Họ Phạm Linh Kiệt, mở đầu cho ḍng họ Phạm ở Diễn Châu. (Có thể cả vùng Nghệ An-Hà Tĩnh?)
Phả hệ tóm lược như sau:
Cụ ông Phạm Thập và cụ bà Cao Thị Bến sinh 4 người con:
- Phạm Phiếu, sinh 2 con:
+ Phạm Liêu
+ Phạm Khả, sinh: Phạm Nhân Hội, Phạm Nhân Hiền, có con cháu 12 chi. Hiện nay gia phả họ Phạm - Linh Kiệt chỉ ghi hậu duệ cụ Phạm Khả, các nhánh c̣n lại không có ghi chép ǵ.
- Phạm Nhi
- Phạm Quảng
- Phạm …
Đối chiếu những thông tin từ gia phả Họ Phạm-Linh Kiệt với quẻ bói Đồng Phẩm chúng tôi thấy:
· Các địa danh: Cao Xá, Tuấn Đức, Thịnh Khánh, Phượng Lịch là có thật.
· Các vị: Phạm Thập, Phạm Quảng, Phạm Khả, Phạm Trạch đều là người họ Phạm – Linh Kiệt. C̣n Phạm Sỹ, Phạm Phẩm th́ chưa xác định được.
· Cụ Phạm Khả là cháu nội cụ Phạm Thập, đúng câu 42: Phạm Thập, Phạm Khả gia thanh một ḍng.
· Câu 43, 44: Phạm Quảng gặp vận hưng long,/ Sinh hạ nam tử anh hùng tổng Cao: Có thể Thủy tổ Vơ Sơn hầu là hậu duệ của cụ Phạm Quảng chăng?
· Cụ Phạm Quảng chính là con thứ 3 của cụ Phạm Thập, nhưng tiếc thay ngoài nhánh cụ Phạm Khả các vị c̣n lại không có ghi chép ǵ. Nguyên do là đời con cháu của cụ Phạm Thập sống trong giai đoạn nhà Minh đô hộ, rồi khởi nghĩa Lam Sơn, nhiều người tham gia nghĩa quân (cụ Phạm Khả- khoảng 20 tuổi ṭng quân chưa có tên, đánh thành Khả Lưu có công trạng được Lê Lợi đặt tên) c̣n người ở nhà th́ ly tán do chiến tranh. Mà chúng ta có gốc Đông Thành nên t́m xem các nhánh họ Phạm c̣n lại ở Diễn Châu và ở Yên Thành xem sao?
· Câu 55-58: Phải chăng Thủy Tổ c̣n có người con út ở lại quê Đông Thành?
· Câu 62, 63: Cháu con đă phát đại khoa vui mừng./Phạm Trạch nay buổi trung hưng; Theo ông Khiêm th́ ông Phạm Trạch chính là Phó bảng Phạm Xuân Trạch đỗ khoa Nhâm Tuất 1862.
Trước hết hăy t́m xem xă Vân Hội, làng Đạt thế nào? Theo ông Nguyễn Đổng Chi viết trong cuốn “Địa chí văn hóa dân gian Nghệ Tĩnh” của NXB Nghệ An in năm 1995 có viết ở trang 35:
Trăng thu sông Bùng (Bùng giang thu nguyệt). Sông bắt nguồn từ một cái đầm ở xă Vân Hội, chảy đến thôn Phùng Xá xă Tiên Lư, dần dần rộng ra, do đó gọi là sông Bùng, chỗ này có đường thiên lư. Vào mùa thu trăng sáng, mặt sông phẳng lặng, ánh sáng tỏa trên mặt nước lăn tăn, vừa đẹp vừa t́nh tứ.
Do đó đầu nguồn của sông Bùng có một cái đầm, thuộc xă Vân Hội. Như vậy ở câu 47-48: Trên đôi văn hội [có thể: đồi Vân Hội, doi Vân Hội] khai cơ, Ở thôn Minh Đạt đa đinh sang giàu.
Có thể cha con cụ Vơ Sơn hầu gốc Đông Thành nhưng làm quan ở vùng nào đó (có thể là Cao Bằng - liên quan cụ Cao B́nh quận là con thứ 2?), khi gặp biến động chính trị đă đưa con cháu về Quảng Xá. Cần t́m hiểu thêm thông tin về núi Vơ Sơn, một địa danh gắn liền với Thủy Tổ.
Thời cụ Vơ Sơn hầu ở cuối thế kỷ 16 đầu thế kỷ 17; cách cụ Phạm Thập khoảng hơn 200 năm. Nếu cụ Vơ Sơn hầu thuộc ḍng cụ Phạm Thập th́ sẽ là cháu 5-7 đời.
Tóm lại theo tâm linh th́ cụ Vơ Sơn hầu là ḍng cụ Phạm Thập. Nhưng chưa có tài liệu nào ngoài quẻ bói nói về điều này. Như vậy việc t́m kiếm vẫn tiếp tục phải đa phương đa diện. Hăy kiểm tra lại các nơi ở Diễn Châu, Yên Thành; tập trung vào Vân Hội, Công Thành, Phúc Thành... Đồng thời xem thông tin về các ḍng họ Phạm Khắc, Phạm Viết có cùng thời, cùng hoàn cảnh như ḍng cụ Phạm Khắc Ḥe (ông tổ họ này làm quan trong triều, thấy t́nh h́nh chính trị ảnh hưởng đến ḍng họ nên đưa con cháu về lập nghiệp ở Hà Tĩnh).