Năm 1592, Vương triều Mạc thất thế, Thăng Long thất thủ. Một bộ phận con cháu họ Mạc chạy lên Cao Bằng, Lạng Sơn …. tiếp tục chống cự. Trên bước đường thất bại, trước nguy cơ bi tiêu diệt, người họ Mạc phải trốn chạy phân tán khắp nơi, đổi họ thay tên ẩn hình lánh nạn. đúng là " Đời thay thế đổi, đất lật trời nghiêng, ngôi Lê khôi phục. Vận Mạc đổi đời, là Hoàng, là Phạm, là Thái, là Tô …., hoặc đổi họ thay tên ẩn mình theo họ mẹ". Trong quá trình phải đổi họ thay tên, có một trong những qui ước là (theo chữ Hán) " Khử túc bất khử thủ" chính vì lý do đó, có một bộ phận đổi Mạc thành Hoàng, chữ Hoàng chữ Mạc (theo chữ Hán) cùng có đầu giống nhau. Còn Huỳnh là do đọc chệch để tránh phạm huý tên của Nguyễn Hoàng, cũng chỉ thực hiện ở các tỉnh sau Quảng Nam trở vào. Ngày nay con cháu họ Mạc sơ bộ cũng có đến 37 tên họ khác nhau với 370 chi họ trong 25 tỉnh thành. Riêng các chi họ Hoàng gốc Mạc mới sơ bộ nắm được là 61 trong 14 tỉnh thành. Như vậy họ Hoàng gốc Mạc mới có từ sau năm 1592, cho đến nay đã trải qua 400 năm, con cháu kể tiếp đã có tới 14,15 đời. Họ HoàngMạc ở THANH HOÁ có 6 CHI 1- Họ Hoàng- Kim Sơn, xã Hoàng Giang, huyện Nông Cống. Thuỷ tổ là Mạc Đăng Khuê, đổi thành Hoàng Phúc Khuê chuyển đến thôn Thổ Ngoã khai hoang lập ấp. Đời thứ 2 phát triển thành 2 chi, đời thứ 4 thành 9 nhánh. 2- Họ Hoàng Viết- thôn Phong Lai, xã Xuân La, huyện Thọ Xuân. 3- Họ Hoàng Trịnh- xã Lộc Sơn, huyện Hậu Lộc. Thuỷ tổ là Mạc Phúc Trung, mẹ và vợ là họ Trịnh nên đổi họ là Hoàng Trịnh ở thôn khánh vương xã Lộc Sơn , Hậu Lộc. 4- Họ Hoàng- Chấn Long, xã Thiệu Hợp, huyện Triệu Sơn. Thuộc phái hệ Mạc Văn Sóc từ Khương đình Hà nội chuyển vào lập nghiệp ở thôn Chấn long xã Thiệu hợp. 5- Họ Hoàng xóm Du, xã Quang vinh. Phái hệ này từ Cao bằng chạy vào định cư ở xóm Du xã Quang vinh huyện Quảng xương. 6- Họ Hoàng- Tổng Đại lý. Trước thuộc huyện Phong lộc phủ Hà trung nay thuộc huyện Hậu lộc.