Thủy tổ của họ Bùi Làng Hói đang được nghiên cứu và cập nhật, đây là một việc làm rất khó và phức tạp v́ các tài liệu nghiên cứu về các ḍng tộc họ Bùi liên quan tới tộc họ Bùi Làng Hói là rất ít, rất mong nhận được sự giúp đỡ của quư vị gần xa.
Sau đây là những bài viết hoàn toàn chỉ có tính tham khảo, hầu quư vị:
Lịch sử h́nh thành và phát triển
Là một trong những ḍng họ có lịch sử rất lâu đời tại Việt Nam. Theo một thông tin mới đây cho thấy, đă t́m thấy một bài vị biên chép về lịch sử của vua Lê Đại Hành đă ghi rằng: "vào năm 257 trước Công nguyên, nhà Thục xâm chiếm nước ta, có 4 ḍng Họ gồm: Ngô tộc, Bùi tộc, Lê tộc, Trần tộc được vua Hùng (Duệ Vương) triệu tập 4 vị Đại Thần cùng 5000 binh mă đă đánh thắng trận đầu, giặc bị tiêu diệt máu chảy thành sông vang dội núi sông."
Ngoài ra c̣n có di tích phần mộ của 2 danh tướng thời Hai Bà Trưng là Bùi Thạch Đa và Bùi Thạc Đê ở Tam Nông, Phú Thọ cũng minh chứng cho lịch sử xa xưa của ḍng họ.
Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng phả học đầu tiên của Việt Nam đă chính thức hoạt động từ 16/3 với trụ sở đặt tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Hà Nội). Theo kế hoạch, trong năm 2004, trung tâm sẽ dịch khảo đính, xuất bản gia phả họ Bùi (500 trang), dịch và giới thiệu 700 bản thần phả (500 trang). Năm 2005, trung tâm sẽ dịch và giới thiệu thần phả họ Tô (700 trang) và 700 bản thần phả (500 trang).
Văn bia Bùi Dương Lịch
________________________________________
"Một vật thể vốn đă trong, dù có lẫn với những vật cắn đục cũng không hề đổi chất".(1)
Trong số văn bia danh nhân Hà Tĩnh, có một bản văn bia của Hoàng giáp Bùi Dương Lịch do Phó bảng Nguyễn Văn Siêu soạn lời. Bia dựng trước nhà thờ chi họ Bùi Thức, xă Tùng Aảnh, huyện Đức Thọ. Văn bia được lập từ bia gốc ấy).
Văn bia soạn năm Bính Dần, Tự Đức năm thứ 19 (1866) - 38 năm sau ngày Bùi Dương Lịch mất. Một thời người ta đă xếp Bùi Dương Lịch vào hạng người xu phụ, đổi dạ thay ḷng. Trước bao lời đồn đại, chê trách, dường như không thấy một ai lên tiếng phản bác, biện hộ cho ông. Trong khi đó, nhiều tác phẩm của ông chưa kịp ra đời, tài năng, giá trị sáng tác đích thực của ông ít người biết đến. "Văn tịch chí" trong bộ Lịch triều hiến chương loại chí (Phan Huy Chú) chưa ghi Nghệ An kư của ông, Đại Nam nhất thống chí - bộ địa chí - lịch sử chính thống triều Nguyễn, không đưa ông vào mục Nhân vật Nghệ Tĩnh, dù ông đă có học vị cao.
Dạy học và trước tác, hai mặt cống hiến lớn của Bùi Dương Lịch.
Về dạy học, đánh giá thành tựu này, Nguyễn Văn Siêu viết: "Ơở Châu Hoan nhân tài nối tiếp xuất hiện, cùng sánh vai với các vùng trong nước. Triều đại hưng thịnh như ngày nay, nếu không có công lao đóng góp của ông, ai là người tác thành cho lớp hậu tiến, để nước nhà sẵn có mà dùng? Kẻ sĩ nối tiếp thành đạt ở Châu Hoan này, không chỉ có t́nh nghĩa thân chá, mà phần lớn đă trở thành những bậc danh thần, tiếp bước rạng rỡ trên văn trường, sĩ bản".
Bùi Dương Lịch hiệu Tồn Trai, sinh năm 1757 (Cảnh Hưng thứ 18) tại quê cha, làng Yên Đồng, La Sơn (nay là xă Tùng Aảnh, Đức Thọ, Hà Tĩnh), mất năm 1828 (Minh Mạng thứ 9) tại quê mẹ, làng Đồng Môn, Thạch Hà, Hà Tĩnh. Ông đỗ Hương cống năm 17 tuổi, đỗ Hoàng giáp năm 30 tuổi. Trong 71 năm cuộc đời, không kể những năm tuổi ấu thơ và tuổi học tṛ, tính từ năm 17 tuổi, thời gian làm việc được phân bố như sau: Hơn 1 năm dịch sách ở Viện Sùng Chính (1792 - 1793), 8 năm làm Đốc học Nghệ An và Phó đốc học trường Giám ở Huế (1805 - 1812), xin từ quan về dạy học năm ông 56 tuổi (1813). Nếu gọi ông là quan, ông đă thực sự làm quan ở nội điện (cung phụng, tự thừa, viên ngoại lang, là những chức quan nhỏ). Chưa chẵn 5 tháng, vua tôi đă phải dắt nhau chạy "loạn" (từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1787).
Vào những năm đầu, ông vừa dạy học vừa tập bài ở kinh kỳ. Phần lớn thời gian ông dạy ở quê. Khó t́m thấy bản kê danh sách "đồng môn", để giúp ta biết chính xác số lượng học tṛ và số tṛ thành đạt. Theo gia phả, học tṛ ông đông đến ngoài ngh́n, trong số đó, trên 300 người, cao thấp khác nhau đều có đỗ đạt. Ngụy Khắc Thận, quê Nghi Xuân, đỗ cử nhân, Ngụy Khắc Tuần là học tṛ vừa là con rể ông, đỗ tiến sĩ, Bùi Thức Kiên, con trai ông, đỗ Hoàng giáp... Nhận định thành tựu về mặt này như trong văn bia, hẳn có căn cứ.
Là nhà mô phạm, ông rất coi trọng việc "tề gia", một trong những mục tiêu trọng yếu đầu tiên của Nho giáo. Ông chăm lo xây dựng nếp sống gia giáo trong gia đ́nh ḿnh: cha ra cha, con ra con, chồng ra chồng, vợ ra vợ... trên kính dưới nhường, thuận ḥa, êm ấm. "Hương đảng mạc như xỉ" (Trong làng xóm không ai được kính trọng bằng đối với lớp người cao tuổi). Ông có 3 bà vợ, được sắp xếp thứ bậc theo lứa tuổi: bà hơn tuổi làm chị, kém tuổi làm em, không kể cưới sau cưới trước. Có 9 con trai, 7 con gái, định thứ tự anh em, chị em cũng theo lứa tuổi hơn kém, không kể con bà cả, bà hai... Cách sắp xếp ấy tạo cơ sở cho sự ḥa thuận, sum họp gia đ́nh. Đó cũng là một đổi mới trong hướng tiến bộ. Nguyễn Văn Siêu viết: "Chỉ cần quan sát ở nền nếp gia giáo với các mặt căn cơ "đường - cấu" trong gia đ́nh này, ta có thể suy ngẫm và nhận định sức sáng tạo ở đây".
Về trước tác, nếu trong nghề dạy học, ông đă trở thành nhà sư phạm tài danh, có uy tín lớn, th́ về mặt sáng tác, khảo cứu, ông đă vượt lên ngang tầm cao sáng tác đương thời. Tác giả văn bia đă khái quát thành tựu xuất sắc ấy trong 4 câu "minh" ngắn gọn, hàm súc: "Góp nhặt tuy mọn, phát việt đúng thời, hào quang tỏa sáng, hương sách thơm hoài".
Trước tác của ông bao gồm nhiều lĩnh vực: Về văn học có Ôốc lậu thoại thi văn, Bùi Tồn Trai trường tập biểu, giáo khoa có Bùi gia huấn hài, lịch sử có Lê Quư dật sử, địa chí có: Yên Hội thôn chí, Nghệ An phong thổ kư, Nghệ An chí và Nghệ An kư...
Là một học giả uyên bác, kiến thức của ông chỉ bó hẹp trong "ngũ kinh, tứ thư", từ chương, điển cố, mà đă mở rộng ra các mặt địa chí, lịch sử dân tộc, đất nước quê hương ḿnh. Nghệ An kư là bộ sách đạt đến tầm cao của hướng viết ấy. Sách được biên soạn qua một quá tŕnh sưu tập, khảo sát công phu, viết thể nghiệm từ Nghệ An phong thổ kư đến Nghệ An chí rồi nâng lên Nghệ An kư. Nếu cần nhắc đến nhược điểm của tập sách, trước hết phải nói, về mặt nào đó, tác giả đă quá thiên về khai thác văn học - lịch sử. Điều đó không thừa. Nhưng khi đă là tập sách địa chí th́ các phần kinh tế, xă hội, nghề nghiệp, phong tục, v.v. là những phần trọng yếu không thể bỏ qua hoặc lướt nhanh. Nghệ An kư v́ thế chưa phải đă hoàn hảo trong loại h́nh sách Địa chí. Sau Nghệ An kư, một hoạt sách địa chí lịch sử của nhiều tác giả tiếp nối ra đời. Nhờ đó, những tư liệu quư giá c̣n có được như ngày nay, là nhờ có các tập sách địa chí ấy.
Bùi Dương Lịch là người đă có công lớn đặt nền móng cho phương pháp biên soạn sách địa chí. Đó cũng là thành tựu và cống hiến nổi bật rất đáng được trân trọng của ông trong lĩnh vực này.
Gần đây, chúng tôi đă sưu tập, phiên dịch, biên soạn thành một tập thơ riêng: Thơ Bùi Dương Lịch. Tập thơ gồm có 52 bài (có thể chưa thu thập đủ), tạm chia làm 3 phần, thơ vịnh cảnh, thơ vịnh phong thổ và thơ tự sự, cảm tác.
Trong thơ, nếu có loại thơ "địa chí" th́ thơ ông thuộc loại thơ ấy. Các nhà thơ từng viết: Tiêu Tương bát cảnh, Đông Hồ ấn nguyệt, Thạch Động thôn vân, Ngọ Trà hứng... th́ thơ ông là Nghi Xuân bát cảnh, Hồng Lĩnh hành, Thị Lang kiều, Thực Giang cán... V́ là thơ "minh họa", đó đây c̣n có một ít bài viết hơi vội vă, nhưng những ǵ đă ghi lại được, đều rất có giá. Tập thơ v́ thế, vừa là tác phẩm văn học, vừa là tác phẩm địa chí - lịch sử, di sản văn hóa quê hương - đất nước quư giá vô cùng.
Trong tập thơ, vẫn c̣n một đôi tiếng thở dài, day dứt, chán ngán, cũng có những khi tức bực, chửi bới nặng lời. Nhưng toàn bộ tập thơ toát lên tất cả những ǵ là t́nh yêu thiên nhiên, quư mến và tự hào đối với quê hương - đất nước. Nghĩ về phong thổ xứ Nghệ, ông viết:
Thánh Chu bất cảm thần hoàng cầu
Tặc Phụ yên năng đoạt Nghĩa vương...
(Nghệ An phong thổ kư thi)
Vua Nhà Chu là bậc thánh, vẫn không dám bắt ép bậc cha chú (bộ tộc Việt Thường) thần phục ḿnh, th́ tên giặc Trương Phụ làm sao khuất phục nổi (khí tiết) của Nghĩa vương (Nguyễn Biểu).
Trung tâm Việt Thường thời đó dường như được xác định là vùng đất Nghệ Tĩnh. Ngự sử Nguyễn Biểu cũng quê ở vùng này.
Câu thơ viết hàm súc, đọc lướt qua, tưởng không có ư ǵ mới. Dừng lại ngẫm nghĩ, mới thấy ra nhiều điều tinh tế, sắc sảo đến kinh người!
Từ bộ sách Nghệ An kư cùng những tác phẩm khác của ḿnh, đă đưa ông lên tầm cao các nhà trước tác xuất sắc đương thời.
Từ văn bia này, sự nghiệp của Hoàng giáp Bùi Dương Lịch "tỏa sáng hào quan". Qua văn bia này, cái nh́n và văn tài của Phó bảng Nguyễn Văn Siêu quả là thần bút................Tiếp theo là một bài viết liên quan tới một phụ nữ họ Bùi tài ba trong lịch sử :
Phát hiện quan trọng về gốm cổ Chu Đậu: Đă t́m thấy tác giả của chiếc b́nh gốm hoa lam tàng trữ tại Bảo tàng I-xtan-bun Ngày 15 tháng 07 năm 2006
Từ lâu thế giới đă biết đến gốm cổ Việt Nam qua nhiều tác phẩm đặc sắc được tàng trữ tại nhiều bảo tàng lớn thế giới, trong đó có một ḍng gốm mỹ nghệ đặc sắc của Việt Nam, đó là gốm Chu Đậu; đặc biệt là chiếc b́nh gốm hoa lam hiện vẫn được trưng bày tại bảo tàng Tokapi Saray, I-xtan-bun, Thổ Nhĩ Kỳ. Sau nhiều chục năm nghiên cứu, kết quả mới nhất đă khẳng định người vẽ chiếc b́nh gốm ḍng Chu Đậu, Hải Dương đặc sắc kia là bà Bùi Thị Hư (1420-1499).
Sự kiện bắt đầu từ Ban Thông sử và Bảo tàng Hải Hưng khai quật các ḷ gốm cổ ở khu vực này lần đầu vào ngày 23-4-1986. Việc phát hiện trung tâm gốm mỹ nghệ Chu Đậu đă làm nhiều nhà khảo cổ học trong và ngoài nước ngạc nhiên và từng bước phải điều chỉnh lại nhận thức của ḿnh.
Những người quá thận trọng dẫn đến tự ty cũng như những vị có tư tưởng nước lớn th́ cho rằng Việt Nam ở thế kỷ XV khó có thể sản xuất được những mặt hàng mỹ nghệ cao cấp như vậy, nếu có th́ rất có thể do nghệ nhân nước ngoài sản xuất tại Việt Nam, nhưng hầu hết các nhà khoa học trong và ngoài nước đă chúc mừng và cùng tham gia nghiên cứu.
Chúng ta biết rằng, từ thời Lư-Trần, ông cha ta đă tạo tác nên những đồ gốm tuyệt vời th́ thời Lê sơ phải tiến bộ hơn. Việc các dân tộc học tập lẫn nhau về lĩnh vực này hay lĩnh vực khác để phát triển là việc tất yếu của cả nhân loại xưa cũng như nay.
Trước khi phát hiện di tích gốm Chu Đậu th́ trong kho nhiều bảo tàng trong nước, trong đó có Bảo tàng Hải Hưng và nhiều bảo tàng lớn trên thế giới từ châu Á sang châu Âu, từ châu Phi sang châu Mỹ đă lưu trữ những đồ gốm đặc biệt này, nhưng chỉ ghi chung là gốm Việt Nam, chưa một bảo tàng nào xác định được địa chỉ nơi sản xuất, nếu có lại gán cho Bát Tràng một cách khiên cưỡng, thực tế đến khi đó ở Bát Tràng chưa tiến hành một cuộc khai quật khảo cổ học nào.
Sau khi phát hiện di tích sản xuất, những sưu tập gốm này đă được nâng cao giá trị, nghĩa là chúng đă có nguồn gốc đích thực tại Chu Đậu (Việt Nam). Đặc biệt là sau khi khai quật con tàu đắm ở biển Cù Lao Chàm (Quảng Nam) th́ diện mạo gốm Chu Đậu càng rơ hơn.
Tuy nhiên vẫn có những nhà khoa học băn khoăn rằng, những hiện vật vẽ công bút vô cùng tinh tế đó có phải thợ Việt Nam thực hiện không? B́nh gốm hoa lam lưu ở Bảo tàng quốc gia Tokapi Saray tại I-xtan-bun của Thổ Nhĩ Kỳ, vai có 13 chữ Hán: Thái Ḥa bát niên, Nam Sách châu, tượng nhân Bùi Thị Hư bút. Cần lưu ư chữ Thái ở đây không có dấu chấm dễ đọc nhầm thành chữ Đại. 13 chữ trên có thể dịch là: Năm Thái Ḥa thứ 8 (1450), tại châu Nam Sách, người thợ (gốm) là Bùi Thị Hư vẽ (cũng có thể hiểu là người sáng tạo b́nh gốm đó), nhưng một số học giả lại dịch là: Năm Thái Ḥa thứ 8 (1450), tại châu Nam Sách, có một ông thợ gốm họ Bùi vẽ chơi! Mà không tin rằng đó là tác phẩm của một phụ nữ. Ông họ Bùi này vẽ chơi mà đẹp vậy th́ không biết vẽ thật đẹp đến mức nào! Rất không may cho tác giả b́nh gốm này lại tên là Hư, nếu tên là Huyền chẳng hạn th́ không c̣n phải thảo luận, nhưng khoa học cứ phải như vậy mới đạt đến chân lư.
Tuy nhiên, chúng tôi vẫn bảo lưu ư kiến rằng, rất có thể có một bà Bùi Thị Hư sáng tạo chiếc b́nh đó, v́ trên đồ gốm thời Mạc và Lê Trung hưng không ít phụ nữ được ghi tên trên đồ gốm với tư cách là tác giả như: Bà Nguyễn Thị Đỉnh-vợ nghệ nhân Đặng Huyền Thông ở Hùng Thắng (Nam Sách), bà Bùi Thị Đỗ, Hoàng Thị Vệ ở Bát Tràng…
B́nh gốm có niên đại, địa điểm, tác giả sản xuất là rất hiếm ở Việt Nam, đặc biệt là vô cùng hiếm ở thế kỷ XV. Nếu như tác giả Bùi Thị Hư được giải mă th́ chúng ta giải quyết được căn bản lư lịch của b́nh gốm ở I-xtan-bun và chủ nhân gốm Chu Đậu từ thế kỷ XV.
Chúng tôi hy vọng một ngày nào đó t́m ra lư lịch bà Bùi Thị Hư, như đă t́m ra lư lịch của nghệ nhân Đặng Huyền Thông ở thế kỷ XVI, nhưng hy vọng trong trường hợp này quá mong manh, chẳng khác nào ṃ kim đáy bể. Gần đây, tôi có viết lại quá tŕnh phát hiện gốm Chu Đậu để hiệu đính những bài báo viết không đúng sự thực về sự kiện này và có giới thiệu một lần nữa b́nh gốm lưu ở bảo tàng quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, kiên tŕ với nhận định đó là tác phẩm của một phụ nữ tên là Bùi Thị Hư.
Vấn đề tưởng như vô vọng, th́ ngày 29-5-2006, anh Bùi Đức Lợi và Bùi Xuân Nhạn mang đến cho tôi xem hai trang gia phả viết trên giấy bản đă ố vàng của ḍng họ và một số di vật gốm như: con kê 4 chân liền, con kê h́nh trụ, ắc bàn xoay, phần cổ của một b́nh tỳ bà hoa lam sưu tầm ở di tích ḷ tại làng. Chỉ cần từng ấy thứ cũng đủ biết nó là di tích một ḷ gốm thời Lê sơ.
Điều đặc biệt là, sau khi đọc gia phả nguyên bản bằng chữ Hán, do lư trưởng Bùi Đức Nhuận, hậu duệ 13 đời, sao y bản chính của họ Bùi, làng Quang Ánh vào năm Bảo Đại Nhâm Thân, tức năm 1932, chúng tôi đă hiểu những nét căn bản về bà Bùi Thị Hư, tác giả chiếc b́nh hoa lam, sản xuất năm Thái Ḥa thứ 8 (1450).
Nguyên nhân là, nhân đọc bài báo về quá tŕnh phát hiện gốm Chu Đậu, đăng trên tạp chí Khoa học và ứng dụng Hải Dương, cách đây chừng một tháng, anh Bùi Đức Lợi và Bùi Xuân Nhạn đă nhận ra rằng người làm chiếc b́nh hoa lam ở thế kỷ XV rất có thể là bà cô tổ 15 đời của ḿnh, gia phả có ghi bà là người có tài làm đồ gốm. Các anh đă mang gia phả đến nhờ chúng tôi xác minh.
Chúng tôi đă điền dă tại thôn Quang Ánh, dân gian gọi là Quang Anh, nay đă đổi thành Quang Tiền thuộc xă Đông Quang, huyện Gia Lộc. Tại đây, chúng tôi được đọc cuốn gia phả viết trên vải của họ Bùi vào năm Minh Mệnh Nhâm Th́n (1832), tư liệu trùng hợp với cuốn viết trên giấy bản. Bên chùa Viên Quang, ở phía bắc làng, gần sông Định Đào, có dấu vết của ḷ gốm. Qua nghiên cứu thấy rằng, cuốn gia phả viết trên giấy bản năm Bảo Đại Nhâm Thân (1932) là cuốn sao bản viết năm Minh Mệnh Nhâm Th́n (1832), nghĩa là sau tṛn 100 năm.
Dưới đây chúng tôi xin tóm tắt nội dung gia phả họ Bùi ở Quang Ánh và tiểu sử bà Bùi Thị Hư qua 2 cuốn gia phả nói trên:
Thủy tổ là cụ Bùi Đ́nh Nghĩa, con tướng quân Bùi Quốc (một trong 18 vị dự hội thề Lũng Nhai năm 1418), sinh năm Xương Phù 11 (1387), nguyên quán làng Cống Khê, huyện Chương Đức, tỉnh Sơn Tây (nay là thôn Cống Thượng, xă Hồng Sơn, huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây). Năm Hưng Khánh thứ nhất (1407), để tránh giặc Minh, cụ Nghĩa di cư về trang Quang Ánh (nay là thôn Quang Tiền, xă Đồng Quang, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương). Tại đây cụ sinh 2 người con. Con thứ nhất là Bùi Thị Hư, sinh năm Canh Tư (1420); con thứ hai là Bùi Đ́nh Khởi, sinh năm Quư Măo (1423). Cụ Nghĩa là người có chí lớn, dũng cảm và mưu lược nổi tiếng đương thời, tham gia nghĩa quân Lam Sơn, hy sinh trong một trận hỗn chiến tại thành Đông Quan, sau chiến thắng giặc Minh, được Lê Lợi ban 55 mẫu lộc điền. Cụ trở thành thủy tổ của ḍng họ Bùi trang Quang Ánh.
Người con gái trưởng của cụ là một phụ nữ tài năng, văn hay, chữ tốt, lại có biệt tài về họa. Bà đă giả trai thi đến tam trường, khi phát giác bị đuổi khỏi trường thi. Bà lấy ông Đặng Sĩ, một đại gia về đồ gốm ở làng Chu Nhẫm, tức Chu Đậu, huyện Thanh Lâm, châu Nam Sách. Bà là thợ có biệt tài làm b́nh gốm. Năm Thái Ḥa thứ 10 (1452), bà cùng chồng về Quang Ánh giúp em trai dựng ḷ gốm, ở phía bắc trang, nơi gần sông Định Ḥa, giao thương với Chu Đậu, làm đặc sản gốm sứ cống Hoàng triều và xuất cho thương nhân các nước như Bắc Quốc, Nhật Quốc, và phương Tây. Từ đó họ Bùi Quang Ánh giàu mạnh không ngừng qua từng năm. Bà Hư không có con nên cuối đời về quê cha và mất tại đây vào ngày 12 tháng 8 năm Kỷ Mùi (1499) thọ 80 tuổi, Đến khi đất nước đại loạn (chiến tranh Trịnh-Mạc cuối thế kỷ XVI), làng mạc bị tàn phá, con cháu thất tán, không sản xuất được, phải cải họ đến 3-4 đời.
Vào thời kỳ đại loạn (cuối thế kỷ XVI), Trịnh Tùng hủy diệt vùng Nam Sách từ đầu năm 1593 khi tấn công nhà Mạc, từ đó nghề vinh của ḍng họ này thất truyền. Đại Việt sử kư toàn thư ghi rằng: "Nhâm Th́n, năm Quang Hưng thứ 15, tháng 12, ngày 3-1-1593... Bấy giờ Phủ tiết chế chi quân cả phá bọn Mạc Kính Chỉ ở xă Tân Mỹ, huyện Thanh Hà, chém được đầu giặc và 50 chiếc thuyền, cùng ngựa và khí giới nhiều không kể xiết. Các phủ Hạ Hồng, Nam Sách, Kinh Môn bị tiêu hủy gần hết".
Những sự kiện trên hoàn toàn phù hợp với lịch sử và những ǵ đă nghiên cứu về gốm Chu Đậu. Điều đương nhiên là b́nh gốm hoa lam, cao 54cm, sản xuất năm Thái Ḥa thứ tám (1450) lưu ở Thổ Nhĩ Kỳ là tác phẩm của bà, hơn thế c̣n là bút tích của nghệ nhân ở tuổi 31. Từ tư liệu này, theo hiểu biết hiện nay, có thể gọi cụ Đặng Sĩ và Bùi Thị Hư là những vị tổ của làng gốm mỹ nghệ Chu Đậu.
Sự kiện này đă khẳng định gốm Chu Đậu trước hết là do người địa phương sản xuất, trong đó có vai tṛ của phụ nữ, mà điển h́nh là Bùi Thị Hư. Từ nay lịch sử Việt Nam có thêm một phụ nữ tài năng xuất chúng, từng giả trai đi thi đến tam trường và là một nghệ nhân đồ gốm xuất sắc của Việt Nam ở thế kỷ XV. Vậy ở cuối thế kỷ XVI, có một bà Nguyễn Thị Duệ giả trai đi thi tiến sĩ ở Cao Bằng là điều không có ǵ lạ. Gia phả này c̣n cung cấp một thông tin về tướng quân Bùi Đ́nh Nghĩa, người chiến đấu dũng cảm và hy sinh tại thành Đông Quan.
Trên đây là một phát hiện quan trọng không chỉ về gốm Chu Đậu mà c̣n của lịch sử gốm sứ Việt Nam và những vấn đề có liên quan của lịch sử dân tộc, trong đó có thủ công nghiệp và ngoại thương ở thế kỷ XV-XVI. Tư liệu này trùng hợp với kết quả điền dă và những ǵ chúng ta đă biết về trung tâm gốm mỹ nghệ đặc biệt này. Về văn bản học cũng khá minh xác, vấn đề c̣n lại là cần nghiên cứu kỹ hơn, kể cả khai quật để phát hiện những tư liệu có liên quan, đồng thời đảm bảo sự chân thực và phong phú của lịch sử một ḍng gốm đẹp của Việt Nam cũng như của thế giới ở thế kỷ XV-XVI. Hy vọng sẽ có những tư liệu có giá trị được phát hiện xung quanh sự kiện này.
TĂNG BÁ HOÀNH (Chủ tịch Hội Sử học Hải Dương)...............và một câu chuyện về ḍng họ Bùi ở B́nh Định:
Ông nghè Vân Sơn với nho sĩ họ Bùi ở Phước Thắng15:30', 21/11/ 2005 (GMT+7)
Nhà giáo Lê Tự Hiển, cán bộ giảng dạy khoa Ngữ Văn trường Đại học Quy Nhơn thời c̣n là sinh viên đă quan tâm sưu tầm sáng tác thơ văn của các nho sĩ họ Bùi ở thôn Lạc Điền, xă Phước Thắng, huyện Tuy Phước vốn là quê ngoại của ông.
Những tư liệu ông sưu tầm được cho ta biết mối quan hệ tri âm tri kỷ giữa ông nghè Vân Sơn Nguyễn Trọng Tŕ với các nho sĩ họ Bùi khi phong trào Cần Vương ở B́nh Định dưới ngọn cờ lănh đạo của cụ cử Mai Xuân Thưởng thất bại, quê hương lâm vào cảnh nô lệ. Giấc mộng Cần Vương tan thành mây khói theo pháo hạm La Cô-mét-tờ (La Comète) đưa vua Hàm Nghi vào Sài G̣n để lên tàu "Biên Ḥa" đi an trí tại An -giê (Alger)(1). Tiếp đến phong trào Đông Du mà Tăng Bạt Hổ - người con ưu tú của B́nh Định đă cùng phan Bội Châu và Đặng Tử Kính mở đường sang Nhật rơi vào ṿng bế tắc, Quang phục hội khởi nghĩa thất bại, hàng vạn đồng bào biểu t́nh bao vây thành B́nh Định yêu cầu duy tân, vận động cắt tóc ngắn, chống bắt phu, đ̣i giảm thuế bị tàn sát đẫm máu.
Mặc dầu biết sách thánh hiền đă nhạt màu trong t́m đường cứu nước cứu dân nhưng chí sĩ Nguyễn Trọng Tŕ cũng như nhiều nhà nho ở B́nh Định không cam tâm làm tay sai cho chính phủ bảo hộ, không cộng tác với quan lại Nam triều bán nước cầu vinh, lui về với tổ ấm gia đ́nh, với xóm làng, t́m niềm an ủi trong giao du với bạn bè, trong thú điền viên để giữ lấy tâm hồn cao khiết của nho gia.
Tiền nhân thuở trước mỗi khi khai phá được một vùng đất mới thường chọn những mỹ từ có ư nghĩa đặt tên cho thôn ấp để gửi gắm vào đó cả niềm tin và hy vọng về cuộc sống phồn vinh cho con cháu mai sau. Cách đây hơn hai thế kỷ, họ Bùi là ḍng họ đầu tiên di cư từ Bắc vào khai khẩn vùng xóm Trung, ấp Lạc Điền, tổng Thiều Quang, phủ Tuy Phước. Tiếp sau là các họ Đoàn, Đào, Nguyễn. Cả bốn ḍng họ này đă chung sức đắp đê ngăn nước mặn, dọn sú vẹt, đào kênh mương dẫn nước ngọt về thuần hóa vùng đất ngập mặn, śnh lầy, dựng nhà cửa, lập vườn, vỡ ruộng để h́nh thành ấp Lạc Điền - ấp của những cánh đồng vui.
Trong dân gian c̣n lưu giữ một truyền thuyết đẹp về thủy tổ họ Bùi như một biểu hiện dũng mănh của những người mang gươm đi mở nước tới vùng đất này. Chuyện kể rằng vị tiền hiền này có sức mạnh phi thường. Một hôm ra đồng thăm ruộng, để giúp người nhà buộc trâu cày, ông đă nắm đuôi trâu gh́ lại. Nào ngờ, con trâu hung hăn dứt chạy đứt đuôi mà ông vẫn đứng yên nắm đuôi trâu b́nh thản cười. Là người hào hiệp vừa thượng vơ vừa trọng văn, ông chăm lo vun đắp đạo lư làm người theo mẫu mực nhà nho cho đời sau nên con cháu ông giữ ǵn nếp nhà thi lễ trải qua nhiều thế hệ.
Cụ Bùi T́nh, hậu duệ của ông là một nhà nho nhân hậu, sống giữa thời nhiễu nhương mà vẫn giữ được phẩm chất thanh cao. Cụ đă cùng cụ bà là Trần Thị Trị nuôi dạy con cháu thành đạt, làm cho gia đ́nh nổi tiếng đạo đức đương thời. Cụ nghè Vân Sơn Nguyễn Trọng Tŕ là bạn vong niên của cụ Bùi T́nh, cảm phục gia phong nho sĩ họ Bùi nên thường tới chơi nhà và đă tặng một bài phú dài, mở đầu có bốn câu thơ chữ Hán:
Tuy Phước danh gia bất nhứt gia
Gia danh phước hậu thị thùy gia
Danh gia phước hậu hữu minh chứng
Phụ mẫu cư tồn huynh đệ đa
Tạm dịch:
Tuy Phước danh gia chẳng một nhà
Nhà ai phước hậu ấy danh gia
Tiếng nhà phước hậu có minh chứng
Đông đủ anh em c̣n mẹ cha (2)
Cụ Nguyễn Trọng Tŕ không chỉ ca ngợi nền phúc hậu của danh gia họ Bùi mà c̣n cho đây là truyền thống văn hóa gia đ́nh của cả phủ Tuy Phước thời bấy giờ.
Về sau, cụ tú kép Ngô Xuân Thọ, thân phụ nhà thơ Xuân Diệu vào G̣ Bồi, biết tiếng gia đ́nh đă hết lời ca ngợi bà Trị là bậc mẫu nghi, tần tảo, đảm đương, cùng chồng nuôi dạy con cháu nên danh giá.
Con cụ Bùi T́nh là Bùi Thứu có tiếng hay chữ, bút hiệu là Tử Hồ đă nhiều phen lều chơng tới trường thi. Tuy đường khoa bảng chẳng được hanh thông nhưng ông là nhà nho đức độ, có ḷng yêu nước thương dân mà không gặp thời, đành gửi gắm hy vọng vào thế hệ trẻ mai sau. Cho nên ông đă xuất tiền của cất một ngôi trường tại Điền Trung để dạy chữ Quốc ngữ cho con em trong làng. Việc làm này thể hiện tư tưởng đổi mới của nho gia thời bấy giờ. Nhằm vỗ về nho sĩ, chính phủ Nam triều tặng phẩm hàm cho ông. C̣n cụ Nguyễn Trọng Tŕ hiểu thấu tâm can bậc hậu sinh mới tặng ông bài thơ:
Trúc tổ âm nung trúc doăn sanh,
Gia chi bửu giă quốc chi trinh.
Đường đàn đồ hiến khai văn mịch,
Vơ lộ ân trù biểu nghĩa danh.
Cẩm thái hồng sanh Ban thái diệu,
Đào chi hương độ lư chi vinh
Phi tràng nguyệt hạ đàm kinh tế
Bùi thị phong truyền Nại hải thanh
Tạm dịch:
Tre già bóng cả có măng xanh
Cái báu của nhà nước đăng vinh
Trường dạy quốc văn nêu tiếng nghĩa
Ơn nhuần mưa móc rạng thơm danh
Gấm lồng áo lăo màu thêm đỏ
Hương nức cành đào, lư tốt xanh
Nâng chén dưới trăng bàn thế sự
Họ Bùi biển Nại gió đưa thanh
Cái "kinh tế" - cái thế sự mà các nhà nho yếm thế thời bấy giờ luận bàn bên chén rượu giải buồn rồi cũng chỉ đi đến mong muốn: dầu trong hoàn cảnh nào cũng phải giữ lấy đạo đức phẩm hạnh nhà nho như trong câu đối cụ Nguyễn Trọng Tŕ viết tặng ông Đoàn Quưnh con rể cụ Bùi T́nh:
Phú nghĩa trung vô giao chiến địa
Hành tàng thượng hữu thái ḥa thiên
Tạm dịch:
Giàu sang đại nghĩa không tranh cạnh
Lui tới khoan ḥa có trí nhân
Tử Hồ vốn tính khí ngang tàng, nhiều lúc muốn mượn chén rượu hay thú nước mây để nguôi nỗi buồn nhớ nước, để khuây hận thù quân cướp nước nhưng nào có được. Khi tỉnh lại mới "buồn cho non nước cũ", mới thấy ḿnh cô đơn giữa cảnh đời nô lệ. Tâm sự u uất này đă được ông gửi gắm vào bài thơ Say:
Say danh say lợi mặc ai say
Thơ rượu ta say suốt cả ngày
Tỉnh lại buồn cho non nước cũ
Say rồi quên hết hận thù nay
Dù ai mê mẩn mùi chung đỉnh
Mặc tớ vui say thú nước mây
Tri kỷ làng say đà mấy kẻ?
Cười đời một tiếng cũng vui thay!
Không như những kẻ say danh, say lợi, mê mẩn mùi chung đỉnh nên phải ôm chân thực dân Pháp, Tử Hồ say rượu, say thơ, say thú nước mây để xa lánh cảnh đời ô nhục. Cho nên tri kỷ với ông "đà mấy kẻ", và cuộc đời đối với ông chỉ "một tiếng (Say) cũng vui thay!". Đây là cái say vừa chua xót vừa tự mỉa mai của những nhà nho phẫn chí v́ bất lực trước thời cuộc.
Tiếp nối gia phong, cụ Bùi Di - em cụ Bùi Thứu, có bút hiệu là Ḥa Trai, cũng là một nhà nho dày công nghiên bút nhưng lận đận khoa trường, nên đành về lại nghề nông, mở lớp dạy học tṛ. Cụ có soạn bộ Nông thi tiện lăm, một quyển bằng Hán văn, một quyển bằng Việt văn để dạy nghề nông cho con cháu và dân làng. Quyển Việt văn viết bằng thể lục bát rất dài, đọc để nhớ nên dễ lưu truyền. Có bốn câu đầu sách thật dân dă:
Nhà nông gặp lúc thảnh thơi
Chép làm gia học ít lời dở quê
Xin ai nghe thấy đừng chê
Dân ta đa số trọng về nghề nông
Ông c̣n để lại một bài thơ nôm Đường luật Khuyên con cháu làm ruộng. Bài thơ là lời nhắn nhủ thế hệ sau giữ lấy nếp nhà "ḍng chánh học", giữ lấy đạo lư làm người trong nghề nông. Bài thơ c̣n thể hiện tinh thần yêu thương cộng đồng của kẻ sĩ thấu hiểu dân t́nh. Làm nông cho phú túc không chỉ vun đắp hạnh phúc gia đ́nh mà c̣n trợ giúp anh em tông tộc, bà con thôn ấp, và rộng hơn là cứu dân giúp nước năm gặp cảnh cơ hàn:
Cuốc cày con hăy lực ân cần
Bờ góc đừng tham lấn tấc phân
Phải biết giống nào nghi thủy thổ
Chớ nài công khó bạt mao vân (3)
Trời cho phú túc nuôi làng họ
Năm gặp cơ hoang giúp nước dân
Khỏi phụ nhà ta ḍng chánh học
Tiếng đời truyền để đến ngàn xuân
Không thể làm ngơ trước công đức của ông đối với dân làng, chính phủ Nam triều tặng phẩm hàm cho ông. Là người thích ngâm vịnh, nhân dịp này ông viết bài thơ Được thưởng hàn lâm phỏng theo lối vĩ tam thanh (4):
Bất hủ dám đâu trẻ bạn bè
C̣n e miệng thế nhé nhè nhe
Chín tầng ân chiếu nghe oi ỏi
Một bộ nông thơ tốt vẻ ve
Văn học phải như ờ â ă
Công danh đâu được khỏe phè phe
Truyền nhà một chút công nho nhỏ
Con cháu khuyên theo hẻ hẹ hè
Ông c̣n làm nhiều liễn đối hay để tặng bạn bè và người quen thân trong làng họ.
Từ vị thủy tổ đến cụ Bùi Thứu, Bùi Di, trải qua nhiều đời, họ Bùi luôn chăm lo vun đắp gia phong, giữ ǵn phẩm hạnh, con cháu nối tiếp nhau thành đạt, có tiếng hiếu nghĩa trong vùng. Quả đúng như ông nghè Vân Sơn từng ca ngợi: "Bùi thị phong truyền Nại hải thanh".
Dân tộc ta đă phải trải qua một ngh́n năm nô lệ phong kiến phương Bắc nhưng không bị Hán hóa, mà vẫn giữ được cốt lơi bản sắc văn hóa dân tộc, chính là nhờ nhân dân ta đấu tranh không ngừng để cố giữ lấy nếp sống văn hóa làng xă. Thời Pháp thuộc cũng vậy. Mặc dầu văn hóa Pháp tràn ngập khắp thành thị từ Nam chí Bắc, nhưng ở thôn làng, sau lũy tre xanh những thuần phong mỹ tục của cha ông để lại vẫn được giữ ǵn và đổi mới theo phong trào duy tân do các chí sĩ yêu nước chống Pháp đề xướng thời bấy giờ.
Tuy không xả thân t́m đường cứu nước hay cầm súng cầm gươm đối mặt với kẻ thù, nhưng các nho sĩ họ Bùi đă mang tài đức của ḿnh vun đắp ḍng họ, xây dựng xóm làng, mở mang dân trí, giữ ǵn truyền thống văn hóa tốt đẹp cho quê hương. Nho sĩ họ Bùi quả xứng đáng là những nhà văn hóa làng thuở trước.
Chính v́ thế, khi cụ Bùi Thứu cất trường, mở lớp truyền bá chữ quốc ngữ, cụ nghè Vân Sơn đă làm hộ dân thôn Lạc Điền đôi câu đối để chúc tụng:
Nghĩa tâm chức tác giang sơn cẩm
Hiếu tửu nung thêm vơ lộ hương
Tạm dịch:
Ḷng nghĩa rạng ngời non sông gấm vóc
Rượu đào hiếu thảo mưa móc thơm nồng
Giữa cảnh đời nô lệ, cụ nghè Vân Sơn cũng như nho sĩ họ Bùi, vẫn canh cánh bên ḷng nỗi nhớ nước thương dân. Họ là những nhà nho thất thế cùng tâm trạng, cùng cảnh ngộ, thích ngâm vịnh t́m đến với nhau để ḥa điệu tâm hồn, động viên nhau giữ lấy đạo lư truyền thống tốt đẹp của cha ông và phẩm chất cao khiết của nhà nho, trải tấm ḷng son dưới ánh trăng bên đầm Thị Nại với nước non.
• Nguyễn Xuân Nhân.
Sau đây là một số bài viết sưu tầm được viết và giới thiệu về quê hương Hà Tĩnh:
BÍ MẬT ĐẰNG SAU NHỮNG THÀNH ĐẠT CỦA CON NGƯỜI TẠI MỘT VÙNG QUÊ HÀ TĨNH .
Trong chuyến đi điền dă của ḿnh , dienbatn đă phát hiện và khảo sát một vùng quê hẻo lánh nhưng đă là khởi nguồn của nhiều vị Vua , Công hầu , Khanh tướng , các vị Đại Thần thuộc loại Tứ trụ Triều đ́nh. Vùng này là một tập hợp nhiều Long mạch lớn đă - đang và sẽ kết phát lên nhiều vị Hoàng đế , nguyên thủ Quốc gia. Đây là một tập hợp những Long mạch điển h́nh của Việt nam , hiện nay Khí vận c̣n đang rất mạnh. Nơi mà dienbatn muốn nói đến chính là vùng quê xung quanh xă LINH CẢM - HUYÊN ĐỨC THỌ - TỈNH HÀ TĨNH.
CỔNG LÀNG ĐỒNG THÁI .
1/ MÔ TẢ KHU VỰC :
Huyện Đức Thọ - Tỉnh Hà Tĩnh cách Thủ đô Hà nội khoảng hơn 300 Km về phía Tây Nam. Nếu bạn xuất phát từ Hà nội bằng xe hơi th́ sau khoảng 5 tiếng là tới. Qua Thành phố Vinh và đi qua sông Lam , đi thêm chừng 30 Km rẽ phải là đến Đức thọ. Đi tiếp khoảng 10 Km nữa là tới Băi Vọt và Thị trấn Đức thọ. Thị trấn Đức thọ mới được xây dựng thời gian gần đây. Tại ngă tư trước khi vào Thị trấn đức thọ , có một con đường từ Hà nội lên và đi thẳng lên cửa khẩu Cầu Treo sang nước bạn Lào. Một đường vào Thị trấn và một con đường mới làm rất đẹp dẫn vào Linh cảm. Con đường này có từ khi mộ của Tổng Bí thư Trần phú được khánh thành. Huyện Đức thọ - Tỉnh Hà tĩnh là một vùng đồng bằng rộng lớn , tuy nhiên dân cư trong khu vực này c̣n thưa thớt. Toàn bộ Huyện Đức thọ được ôm bởi dăy Thiên Nhọn , có xuất phát từ dăy Trường sơn và con sông La hiền ḥa h́nh ṿng cung bao bọc.
Con sông La và một nhánh của nó ôm ṿng lấy một cánh đồng rất rộng - Trong đó có khu địa Huyệt . Sông La và nhánh của nó chảy tới đây lững lờ như quyến luyến không muốn đi . Nhánh của sông La chảy nghịch Thủy , tạo thêm sinh khí rất mạnh cho toàn khu vực . Đây là một Long mạch rất lớn , bắt đầu từ dăy Trường sơn , có chi Long chạy về khu vực Đức thọ - Hà tĩnh ( Trong đó có đỉnh 30 ) . Con sông La bắt đầu từ hai con sông Ngàn Sâu , ngàn Phố từ dăy Trường Sơn , gặp nhau tại Linh cảm tại bến Tùng xoa ( C̣n gọi là bến Tam xoa ) , chạy thêm chừng 20 Km nữa lại đổ vào sông Lam tại chợ Tràng ( Gần chợ Củi - Nơi có Đền thờ ông Hoàng Mười ) . Dăy Thiên lĩnh tại khu vực Băi vọt gọi là dăy Hồng lĩnh có 99 ngọn núi . Dăy Thiên lĩnh nằm tại phía Bắc của khu vực . Sở dĩ gọi là Thiên Lĩnh hay Thiên nhọn v́ cả dăy núi này có tới 999 ngọn núi , xuất phát từ Lào , Trường sơn , chạy qua Ngàn sâu , Ngàn Phố , kéo tới khu vực bến Tam xoa - Linh cảm . Tại khu vực này là một vùng có Long khí rất mạnh , nơi phát tích nhiều đời Vua , Quan thuộc loại Tứ trụ Triều đ́nh . Nơi đây đặc biệt Phụ nữ rất đẹp và có tài , từng giúp cho các đức ông chồng thành đạt , thăng tiến trên đường công danh. Phụ nữ ở đây đa phần ḿnh dây , da trắng , tóc dài , nói tiếng rất dễ nghe , dễ cảm. Ở đây có câu : " Vợ ngoan lo Quan cho chồng ". Đằng sau sự thành công của các Danh nhân xuất phát từ đất này , đều có công không nhỏ của những người Phụ nữ Đức Thọ.
Trong các làng thuộc Huyện Đức Thọ - Hà tĩnh , làng Đồng Thái là làng được xem là có nhiều người thành đạt nhất từ xưa cho đến nay. Làng này có khoảng 200 hộ dân , với khoảng 600 khẩu. Trong làng nổi lên nhiều ḍng họ đă cung cấp nhiều bậc vĩ nhân cho đất ngước như : Họ Phan ( Có PHAN Đ̀NH PHÙNG , PHAN TRỌNG TUỆ , PHAN ANH , PHAN MỸ... ) ; Họ Mai ( MAI THÚC LOAN ) , Họ Hoàng ( HOÀNG CAO KHẢI.. ); Họ Bùi ( BÙI DƯƠNG LỊCH ) , họ Trần ( TRẦN PHÚ...); Họ Kiều ( KIỀU CÔNG TIỄN ) ; Họ Đinh ( ĐINH LIỆT , ĐINH LỄ ) , Họ Lê ( LÊ BÔI ) ; Họ Nguyễn ( NGUYỄN BIỂU ) ......
Xă Tùng ảnh ( là h́nh bóng của cây thông in trên núi ) , trước kia là làng YÊN VIỆT ; sau đổi thành Châu Phong , rồi Đức Phong và cuối cùng là Tùng Ảnh. Từ thời xa xưa cho đến ngày nay , xă Tùng ảnh luôn có người học giỏi , thi đậu cao , rất nhiều người có bằng cấp Tiến sĩ. Làng Đồng Thái - Xă Tùng Ảnh - Huyện Đức Thọ , trước kia là Phủ Đức Thọ - Tổng Việt yên.
Làng này tuy ở một vùng quê hẻo lánh song rất trù phú , đường là được lát bê tông , nhà cửa khang trang , đẹp đẽ.
Bên cạnh làng Đồng Thái có một làng nhỏ tục tên gọi là làng Nồi. Địa h́nh của làng này như một cái nồi úp trên mặt nước v́ bốn phía là sông và cánh đồng . Làng này từ xưa đă truyền tụng câu : " Đầu làng là Tụng , Giữa làng là Họa , cuối làng là bần ". Bởi v́ những hộ của phần đầu làng có truyền thống kiện tụng lâu dài , giữa làng th́ xẩy ra rất nhiều tai họa quái gở , cuối làng v́ cờ bạc nên nghèo mạt rệp. Hai xóm Yên hội Đông và Yên Hội Tây chuyên sống bằng nghề cờ bạc.
Tuy nhiên , rất ít người , kể cả người của làng Đồng Thái biết rằng : Những ḍng họ của Đồng Thái phát mạnh mẽ và lâu dài đến như vậy không phải do đất Đồng Thái.
Jun 10 2006, 04:12 AM
Trong các làng thuộc Huyện Đức Thọ - Hà tĩnh , làng Đồng Thái là làng được xem là có nhiều người thành đạt nhất từ xưa cho đến nay. Làng này có khoảng 200 hộ dân , với khoảng 600 khẩu. Trong làng nổi lên nhiều ḍng họ đă cung cấp nhiều bậc vĩ nhân cho đất ngước như : Họ Phan ( Có PHAN Đ̀NH PHÙNG , PHAN TRỌNG TUỆ , PHAN ANH , PHAN MỸ... ) ; Họ Mai ( MAI THÚC LOAN ) , Họ Hoàng ( HOÀNG CAO KHẢI.. ); Họ Bùi ( BÙI DƯƠNG LỊCH ) , họ Trần ( TRẦN PHÚ...); Họ Kiều ( KIỀU CÔNG TIỄN ) ; Họ Đinh ( ĐINH LIỆT , ĐINH LỄ ) , Họ Lê ( LÊ BÔI ) ; Họ Nguyễn ( NGUYỄN BIỂU ) ......
Xă Tùng ảnh ( là h́nh bóng của cây thông in trên núi ) , trước kia là làng YÊN VIỆT ; sau đổi thành Châu Phong , rồi Đức Phong và cuối cùng là Tùng Ảnh. Từ thời xa xưa cho đến ngày nay , xă Tùng ảnh luôn có người học giỏi , thi đậu cao , rất nhiều người có bằng cấp Tiến sĩ. Làng Đồng Thái - Xă Tùng Ảnh - Huyện Đức Thọ , trước kia là Phủ Đức Thọ - Tổng Việt yên.
Làng này tuy ở một vùng quê hẻo lánh song rất trù phú , đường là được lát bê tông , nhà cửa khang trang , đẹp đẽ.
Bên cạnh làng Đồng Thái có một làng nhỏ tục tên gọi là làng Nồi. Địa h́nh của làng này như một cái nồi úp trên mặt nước v́ bốn phía là sông và cánh đồng . Làng này từ xưa đă truyền tụng câu : " Đầu làng là Tụng , Giữa làng là Họa , cuối làng là bần ". Bởi v́ những hộ của phần đầu làng có truyền thống kiện tụng lâu dài , giữa làng th́ xẩy ra rất nhiều tai họa quái gở , cuối làng v́ cờ bạc nên nghèo mạt rệp. Hai xóm Yên hội Đông và Yên Hội Tây chuyên sống bằng nghề cờ bạc.
Tuy nhiên , rất ít người , kể cả người của làng Đồng Thái biết rằng : Những ḍng họ của Đồng Thái phát mạnh mẽ và lâu dài đến như vậy không phải do đất Đồng Thái.
Thực chất , đất của làng quê Đồng Thái chỉ là được hưởng những khí chất tốt đẹp của một vùng đất gần núi , nơi là nghĩa trang chung của cả làng. Vùng đó chính là làng TRINH NGUYÊN , nơi đă hội tụ tất cả những Linh khí của cả vùng Đức thọ. Nơi đây cũng là nơi có phần mộ của Tổng Bí thư Trần phú. Nh́n chung Long mạch của vùng này , là nơi dùng chân của hành Long , xuất phát từ Tây tạng của Trung Quốc , vượt miền Tây Bắc , theo dọc dăy Trường sơn , một chi Long theo hai con sông Ngàn sâu , Ngàn phố về hợp lưu tại bến Tam xoa - Linh cảm. Nh́n chung địa h́nh vùng này , tất cả các núi đều đă tṛn đầu , có h́nh dáng xinh tươi , đẹp đẽ ( Thường các bạn cứ để ư sẽ nhận biết được rằng : Khi mà các dăy núi đang hành Long th́ có dạng nhấp nhô liên tục , đỉnh thường nhọn . Khi mà núi thưa dần và tṛn đầu , h́nh dáng đẹp , cây cối xanh tốt là nơi mà Long mạch sắp dừng và kết Huyệt ). Long mạch vùng Linh cảm cũng vậy , tất cả các núi đều tṛn và cách quăng theo từng đốt ( Mỗi đốt sẽ kết phát cho một Đời ). Phía Thanh Long có rất nhiều ṿng ôm vào cuộc đất kết phát Long Huyệt. Tuy nhiên đầu Thanh long lại có chiều hướng duỗi ra xa , nên đàn ông ( Thanh Long là Dương , chủ về đàn ông ) phải ly Quê mới có thể thành tựu công danh được , những người ở lại tuy học vấn uyên thâm , nhưng bất quá chỉ là một anh Đồ làng. Nhánh Thanh Long có tới chín đốt , nên Long Huyệt này có thể kết phát tới 9 đời.Tuy nhiên , hiện nay v́ t́nh trạng khai thác đất làm đường ( đất đỏ ) , quá tràn lan mà vô t́nh người ta đang tàn phá Long mạch này một cách trầm trọng.
Nhánh Bạch hổ bao gồm nhiều quả núi đất h́nh dáng tṛn trịa như những trái Châu , lại có xu hướng ôm cuộn vào Long Huyệt . Bạch hổ là tượng Âm , tượng trưng cho phái nữ. Do vậy , Phụ nữ ở vùng Linh cảm - Đức thọ , vừa đẹp , vừa giỏi lại rất đảm đang.
Chính giữa của Tiểu Minh đường có một hồ nước rộng và rất đẹp ( Các bạn xem h́nh ở trên ). Trung Minh đường và Ngoại Minh đường là một vùng đất rộng lớn , xanh ngát màu của những ruộng lúa. Phía ngoài lại có nhiều sông lớn bao bọc h́nh ṿng cung , chảy nghịch thủy , đem lại nhiểu Linh khí cho Long Huyệt.
dienbatn
Jun 12 2006, 02:59 AM
MỘT VÀI NÉT VỀ TỈNH HÀ TĨNH :
Diện tích: 6.054,75 km2.
Dân số (2004):1.289.013 người.
Tỉnh lỵ: Thị xă Hà Tĩnh.
Các huyện gồm: Thị xă Hồng Lĩnh, Hương Sơn, Đức Thọ, Nghi Xuân, Can Lộc, Hương Khê, Thạch Hà, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Vũ Quang.
Dân tộc: Việt (Kinh), Chứt...
Hà Tĩnh là một tỉnh ở dải đất miền Trung, nằm trong vùng du lịch Bắc Trung bộ. Phía Bắc giáp tỉnh Nghệ An, phía Nam giáp tỉnh Quảng B́nh, phía Đông giáp biển Đông, phía Tây giáp Lào. Địa thế Hà Tĩnh toàn núi đồi, rừng rậm. Các dăy núi cao thường ở phía Tây. Một số núi đáng kể ở đây là núi Giăng Màn đoạn của Trường Sơn, có độ cao khoảng từ 1671 - 2286 m (6,858 ft)), núi Quang Vụ được cấu tạo bởi núi hoa cương, đá nai và mi - ca điệp thạch, độ cao trung b́nh 2000 m (6,000 ft), dăy núi Hồng Lĩnh, Đại hàm, Bà Mụ 1357 m (4,071 ft), Ong Giao 1100 m (3,300 ft), Hoành Sơn 1044 m (3,132 ft), Keo Nưa 735 m (2,205 ft), Rú Lâm 508 m (1,524 ft), Vàng, Rú Coi, Thiên Cầm, Nam Giới, Lạc Sơn, Trạm Voi, Cẩm Cao Vọng, đ èo Ngang... Đồng bằng chỉ là dải đất hẹp ven biển và xung quanh các trục đường quốc lộ.
Hà Tĩnh có tới 14 con sông lớn nhỏ và nhiều hồ nước. Sông ng̣i trong tỉnh cũng giống như Nghệ An, ḍng sông ngắn nhưng chảy ra cửa biển lớn. Những sông ng̣i đáng kể là sông Con, Ngàn Phố, Ngàn Sâu, La Giang, Rào Con, Khe Trời, Rào Bầu Nước, Khe Canh, Rào Mốc, hai sông Cửa Sót và Cửa Khấu chảy ra hai cửa cùng tên... Bờ biển dài 137 km (85.6 miles). Quốc lộ 1A chạy qua tỉnh. Tỉnh có cửa khẩu Kẹo Nưa, thuận tiện giao lưu với các nước Lào, Thái Lan.
Nhiệt độ trung b́nh năm 23,7° C. Khí hậu thay đổi luôn, mùa mưa từ tháng chín đến tháng mười, các tháng tám, chín, mười hay có băo. Các tháng một, hai, ba tương đối ấm áp. Hai tháng tư, năm mưa rào gặp dốc nên thường lụt bất ngờ. Mùa khô từ tháng sáu, tháng bảy có gió lào rất khô, nóng.>>
Hai quốc lộ 1 và 8 là trục giao thông quan trọng để di tích thắng cảnh chuyên đến các tỉnh lân cận. Hà Tĩnh cách Hà Nội 340 km (212.5 miles), giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy đều thuận lợi. >>
BẢN ĐỒ TỈNH HÀ TĨNH
[attachmentid=338]
dienbatn
Jun 12 2006, 03:11 AM
Trong thời gian rảnh đọc sách , dienbatn t́m được một số tư liệu về các danh nhân quê tại Đức Thọ hoặc đă hoạt động tại Đức Thọ. Xin chép để các bạn đọc cho vui.
1/ Trường Tân Nhị Vị Tướng Quân Lê Thạch, Hà Anh
Hai vị tướng quân, một là Lê Thạch, tự Phúc Sơn, Một là Hà Anh, tự Quang Hoa, đều người ở La Sơn, Diễn Châu, nay thuộc Đức Thọ, Hà Tĩnh. Trong khoảng niên hiệu Thiệu Hưng đời Trần Nhân Tông, hai vị theo pḥ Thái tử có công lao, được phong là Chánh, Phó Thị đô lang tướng.
Thời ấy, sau khi nhà Nguyên đánh xong nhà Tống, vua Nguyên sai sứ là Ngột lương sang nước ta, truy hỏi địa giới cũ theo cột đồng Mă Viện. bất đắt dĩ vua Trần Nhân Tông phải cho quan Hàn Lâm hiệu thảo Lê Kính Phu đi cùng với Ngột Lương để t́m. Nhưng nhà vua lại sai hai tướng Lê Thạch, Hà Anh dẫn hơn hai ngàn quân cấm vệ gươm giáo chỉnh tề, đi theo hộ tống.
Thừa rơ âm mưu của nhà Nguyên muốn xâm lược nước ta, cho sứ gia sang chẳng qua chỉ để do thám và nắn gân trước, nên vua Trần Nhân Tông và triều đ́nh đă lo kế hoạch đối phó. Một mặt nhà vua ra chỉ dụ cho Lê Kính Phu mềm mỏng thu xếp với Ngột Lương nhưng nhất thiết không dẫn y tới chỗ tương truyền là cột đồng. Mặt khác nhà vua cũng dặn Lê Thạch, Hà Anh saÜn sàng hành động để gây thanh thế.
Lê Kính Phu dẫn Ngột Lương đến vài nơi rồi cho người đ ào bới mà chẳng t́m thấy ǵ. Ngột Lương có ư nghi ngờ, rồi bực tức lên giọng hạch sách. Lê Kính Phu vẫn nhă nhặn. Được thể, Ngột Lương bắt phải t́m bằng được cột đồng. Lê Kính Phu lại dẫn y đến vài chỗ vu vơ khác. Cuối cùng, hơn một tháng sau, chẳng có tăm hơi, Ngột Lương vô cùng tức giận, không cho Lê Kính Phu và những người đi theo ra về, vẫn phải bắt t́m cột đồng cho bằng được ...
Lê Kính Phu bàn với hai vị tướng:"Tên sứ giả này quá quắt lắm, liệu hai ông có kế sách ǵ không?"
Lê Thạch nói: "Kế sách là ở như ngài, chúng tôi con nhà vơ, chỉ biết có đánh thôi"
Hà Anh tiếp thêm: "Chúng tôi nay thân đă ở biên giới, giống như mũi tên đă lắp sẵn trên dây cung, chỉ tách cái là xong. Xin Ngài cũng chớ nên ngại. Chúng ta quyết chẳng thể làm nhục mệnh vua được".
Lê Kính Phu hiểu ư, hôm sau nói thẳng với Ngột Lương:
- Xin Ngài hiểu cho, xưa kia Mă Viện đến Phương Nam, chỉ thấy sử sách tương truyền là có dựng trụ đồng, nhưng chẳng ghi rơ là dựng ở đâu. Vả lại, nếu có dựng th́ đă ngoại ngàn năm, dẫu là cột đồng th́ cũng đă hư hại, mục nát rồi, làm sao bây giờ có thể t́m thấy được?"
Ngột Lương tức quá, định văng ra lời quát nạt, nhưng thấy Lê Thạch, Hà Anh xắn tay áo, lại trợn mắt nh́n trừng trừng, nên y cứng họng lại.
Rồi giả đ̣ nói mấy câu mềm mỏng lấy ḷng, y lảng sang chuyện khác. Ngay ngày hôm sau, y lập tức đánh bài chuồn ...
Ngột Lương hồi cung Nguyên, đem các chuyện về tâu lại với nhà vua của y. Vua Nguyên cho rằng Đại Việt khó nuốt, vậy hăy chiếm lấy Chiêm Thành trước. Chiêm Thành ở phía trong, nếu đánh được, th́ về sau đánh Đại Việt cũng chẳng khó ǵ.
Vua Nguyên sai Toa Đô, Ô Mă Nhi, Trương Hổ đem mười vạn quân thủy, từ Hải Nam tiến thẳng vào Kinh đô Chiêm Thành. Vua Chiêm Thành đầu hàng, nhưng khi đại quân Nguyên rút đi, vua Chiêm cho quan quân đánh trả lại bọn quân Nguyên ở lại chiếm đóng.
Vua Nguyên giận lắm, sai bọn tướng cũ tiếp tục đi đánh Chiếm Thành lần thứ hai. Ngột Lương nhân đó tŕnh bày cách thừa cơ chiếm lấy Đại Việt bằng việc mượn đường sang đánh Chiêm Thành. Vua Nguyên nghe theo, lập tức cho sứ giả lên đường để thực hành kế đó. Mặt khác, vua Ngyên cũng cho đại quân tiến vào, áp sát ngay ở biên giới Đại Việt.
Thấy sứ giả đến mượn đường, vua Trần Nhân Tông cho vời các đ́nh thần lại họp bàn. Người đồng ư cho mượn, người th́ không, vua Trần cũng băn khoăn chưa quyết. Mấy ngày sau, chợt có quân canh pḥng biên giới cấp báo quân Nguyên đă tới nơi, vua Trần lo lắng, bảo với tả hữu: "Quân Nguyên thế mạnh, ta phải làm ǵ bây giờ?". Mọi người lại họp bàn nhưng hồi lâu vẫn chưa ngă ngũ, và trong số đó, đă có vài người tỏ ư lo sợ. Lê Thạch thấy thế bước ra:
- Muôn tâu bê hạ. Quân Nguyên ngang ngược, cái ư xâm lược thực đă rơ ràng, c̣n mượn đường chỉ là cái cớ. Thần dẫu bất tài, cũng xin đem một đạo quân đến giữ chỗ hiểm yếu ở ải Trấn Nam, quyết chém bằng được đầu tướng Nguyên để đền đáp ơn sâu của bệ hạ.
Hà Anh cũng bước ra nói tiếp:
- Thần cũng xin mang quân đi giết giặc với Lê tướng quân, xin Bệ hạ chuẩn y cho.
Vua Trần Nhân Tông cả mừng, phong Lê Thạch làm Uy linh thượng tướng quân, thống lĩnh bốn mươi quân doanh, đến đóng ở cửa Hải Ải, phong Hà Anh làm Đông lăm đại tướng quân, cũng thống lĩnh bốn mươi quân doanh, đến cửa Cao Lâu đóng giữ.
Hai vị tướng dẫn quân rầm rộ tiến lênh phía Bắc, đi về phía Kháo Sơn. Nhưng khi vừa đến châu An Bát th́ đă gặp ngay quân Nguyên đang tiến vào. Hai vị tướng lập tức dàn quân, bày thế trtận giao chiến. Lê Thạch cầm ngang cây đại lao, phóng ngựa phi lên trước. Hà Anh duỗi cây bát đồng mâu, quất ngựa tiến theo sau. Phía bên kia, tướng Nguyên Triệu Tộ cũng cầm vũ khí cưỡi ngựa xông ra.
Triệu Tộ đánh nhau với Lê Thạch nhưng sức địch không nổi, phải quay ngựa bỏ chạy. Lê Thạch đuổi theo sát phía sau. Hà Anh ṿng ngựa sang bên trái chặn đường. Triệu Tộ trở tay không kịp, bị Hà Anh dùng bát đồng mâu đâm chết. Tỳ tướng của Triệu Tộ là Giải Ninh cũng bị quân ta giết luôn.
Trong trận mờ màn này ba ngh́n quân giặc bị giết, phó tướng của Triệu Tộ cùng hơn năm chục tên khác bị bắt. Lê Thạch, Hà Anh sai người dẫn đám tù binh về Kinh đô báo tin thắng trận.
Sau đó, hai vị tướng tiếp tục dẫn quân tiến lên, gặp quân Nguyên ở Thuận Châu, rồi ở Phai Phụ. Cà hai trận này quân Nguyên đều thất bại. Tướng thống lĩnh Toa Đô tức giận nhưng không làm ǵ được, phải chuyển đại quân sang đường biển, tiến vào đánh các châu Gia Lâm, Đông Ngàn, Vũ Ninh rồi áp sát Kinh đô .
Vua Trần cùng triều đ́nh rút về Ứng Phong, phong Trần Quốc Tuấn làm Hưng Đạo đại vương, thống lĩnh tất cả binh mă trong nước chống giặc. Trần Quốc Tuấn viết lời hịch truyền đi khắp nơi, động viên cổ vũ tinh thần tướng sĩ ...
Hai vị tướng Lê Thạch, Hà Anh sau ba trận làm cho quân Nguyên thua liểng xiểng, đă hạ trại lập đại bản doanh để chuẩn bị những trận chiến đấu tiếp theo. Nhưng chờ măi, không thấy quân Nguyên tới. Sau lại hay tin quân Nguyên đă theo hướng khác tiến vào Kinh thành. Hai vị bàn nhau rút quân trở về để cùng đại quân của Trần Quốc Tuấn chống giặc.
Nào ngờ, khi hai vị cùng quân lính đi vào địa giới Phượng Nhân th́ bị phục binh của quân Nguyên.
Từ bốn phía tên bắn ra ào ào. Hàng ngũ quân ta rối loạn. Rồi từ nhửng ổ mai phục, quân Nguyên ồ ạt xong ra. hai vị tướng cùng quân sĩ chiến đấu quyết tử với giặc, suốt từ sáng đến trưa vẫn không nao núng, mặc dù số thương vong cũng đă khá nhiều. Lê Thạch cười nói với Hà Anh: "Người xưa đă nói tráng sĩ ra trận không chết th́ cũng bị thương.Nay hai chúng ta gặp ngày chết rồi, nhưng dẫu sau cũng phải cho quân Nguyên biết thế nào là hào khí Đại Việt chứ?"
Thế là hai vị lại tiếp tục chiến đấu từ giữa trưa đến tận chiều tối, và đến lúc ấy cả hai đều đă kiệt sức. Tướng Nguyên lừa thế, dùng dây kéo ngă chân ngựa, rồi xông vào bắt cả hai người.
Kế phục binh này là của Toa Đô. Y biết rằng đường dàn trận đánh nhau th́ sẽ không hạ nổi hai vị tướng Đại Việt. Lại biết hai vị nhất định sẽ quay về cứu viện Kinh đô, nên y đă sai Trương Hằng đặt binh giăng bẫy trước.
Trương Hằng dẫn hai tướng Lê Thạch, Hà Anh bị bắt đến ra mắt Toa Đô, lúc ấy đang đóng bản doanh ở mé sông Việt Đức. Toa Đô bước đến tận nơi để nhận mặt, và khi ngắm kỷ dung mạo của cả hai người, y lẩm bẩm "Thật danh bất hư truyền", rồi sai lính cởi trói, và mời hai vị dùng cơm rượu.
Lê Thạch, Hà Anh hất tay lính ra, lớn tiếng mắng nhiếc bọn tướng Nguyên là đồ cướp nước, lại c̣n bảo chúng rằng tướng Đại Việt thà chết chứ không thèm ăn thứ của phi nghĩa ấy ...
Kế hoạch dụ hàng của Toa Đô thất bại. Y tức giận, sai lính dẫn hai vị ra bờ sông chém, rồi vứt xác xuống sông.
Xác của hai vị theo ḍng sông trôi xuôi đến băi cát ở bến Trường Tần th́ quay ṿng mà không đi nữa. Đêm ấy, dân trong làng nghe thâư ở bến sông nhiều tiếng chim kêu buồn thảm, như là có oan hồn hiện về. Sáng ra, mọi người thấy đầu và thân thể của hai vị tướng nổi lập lờ trên mặt nước. Tuy chưa thâư mặt của hai vị bao giờ, nhưng nh́n vào trang phục, diện mạo, dân chúng đều biết rơ là người của phía bên ḿnh.
Mọi người bảo nhau xúm vào vớt thi thể của hai vị lên, rồi xếp đầu vào thân thể đúng theo vết chém cho khỏi lẫn. Sau đó, lấy gỗ đóng quan tài, rồi đem mai táng rất là trọng thể.
Đến khi dẹp xong giặc Nguyên, vua Trần Nhân Tông xuống chiếu ban thưởng cho những người có công với nước. Khi nghe tấu tŕnh về hành trạng và công lao của hai vị tướng Lê Thạch, Hà Anh, nhà vua vừa thương xót vừa vô cùng cảm kích, bèn truy phong Lê Thạch là Chính trực đại vương và Hà Anh là Cương đoán đại vương. Lại xuống chiếu ban thưởng cho dân làng Trường Tân (xă An Tân huyện Gia Phúc) tiền bạc để lập đền miếu thờ cúng vong linh của hai vị tướng, cùng ruộng tự điền để dùng vào việc tế lễ.
Đến năm Trùng Hưng thứ tư, tặng thêm cho Lê Thạch hai chữ "Diệu cảm", Hà Anh hai chữ "Hùng nghị". Năm Hưng Long thứ 21, lại tặng thêm Lê Thạch bốn chữ "Hiển ứng an dân", Hà Anh bốn chữ "Triệu cơ khai thủy".
Hai vị được tôn là phúc thần của làng Trường Tân. Đến nay, đền miếu hăy c̣n uy nghi, hương khói quanh năm không lúc nào dứt.
2/ Mai Hắc Đế
Mai Hắc Đế (722)
Khơi Nguồn Khởi Nghĩa Đường Lâm
Sau khi Lư Phật Tử xin thần phục nhà Tùy ở Trung Hoa để chịu ách Bắc thuộc lần thứ ba, đất nước Giao Châu lệ thuộc vào nhà Tùy (589-617) vào năm 603.
Khi Đường Thái Tông lập nên triều đại nhà Đường (618-907), trong th́ dùng Pḥng Huyền Linh, Đỗ Như Hối, Ngụy Trưng; ngoài th́ dùng Lư Tính, Lư Tích để thu tóm bốn phương vào một mối.
Vào đầu thế kỷ thứ VIII, sau thời gian Vơ Tắc Thiên giữ ngôi Nữ Vương, lấy quốc hiệu là Chu, Lư Long Cơ lập lại vương triều nhà Đường, đưa thân phụ lên ngôi Hoàng Đế là Đường Duệ Tông, vài năm sau ngôi báu được nhường cho Lư Long Cơ là Đường Huyền Tông, thời Trung Đường.
Đời Đường Huyền Tông (713-756), nền văn học nghệ thuật của Trung Hoa được đánh dấu thời kỳ cực thịnh, thi ca thời Sơ Đường (618-713) và Thịnh Đường (713-776) rất lẫy lừng bởi những nhân tài xuất hiện như Vương Xương Linh, Vương Duy, Thôi Hiệu, Lư Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị, Trương Kế... để lại biết bao áng thơ trác tuyệt cho hậu thế, tạo niềm hănh diện trong văn học với ánh hào quang trên văn đàn quốc tế.
Thế nhưng, từ Đường Thái Tông đến Đường Huyền Tông vẫn áp dụng con đường bành trướng của các triều đại cũ, cố mở rộng chính sách chinh phục từ Tây Vực đến Triều Tiên sang phía Nam bờ cơi, duy tŕ chính sách cai trị bằng vũ lực v́ vậy quan lại ở biên cương có cơ hội trấn lột .
Năm Kỷ Măo (679) Giao Châu đổi thành An Nam Đô Hộ Phủ, đóng đô ở Giao Châu, thay đổi khu vực, chia ra 12 châu và 59 huyện. Nước ta gọi là An Nam khởi nguồn từ đó.
Trong 12 châu đó gồm: Giao Châu, Lục Châu, Phúc Lộc Châu, Phong Châu, Thang Châu, Trường Châu, Chi Châu, Vơ Nga Châu, Vơ An Châu, Ái Châu, Hoan Châu và Diễn Châu. V́ vậy, danh xưng điạ danh Giao Châu kể từ đó gồm 8 huyện chung quanh khu vực Hà Nội ngày nay.
Đất nước An Nam trong thời gian đó luôn luôn bị loạn lạc giữa nội t́nh và ngoại xâm. Có nhiều cuộc nổi dậy để chống lại ách thống trị của nhà Đường, trong đó có Mai Thúc Loan, huyện Thiên Lộc, Hoan Châu (nay thuộc Thạch Hà, Hà Tĩnh).
Quê hương của Mai Thúc Loan nổi tiếng với quả vải, người dân phải thu hoạch rất nhiều rồi chọn lọc ra loại tuyệt hảo để cống phẩm cho quan chức hưởng thụ và mang về dâng cho triều đ́nh. Nạn cống triều với quả vải, c̣n gọi là lệ chi được gọi là “cống lệ chi” làm cho dân t́nh điêu linh, khốn khổ.
Sống trong cảnh lầm than đó, ḍng họ Mai đă cam chịu từ đời nầy sang đời khác trong mảnh đất được gọi là g̣ họ Mai. Thế rồi, người đàn bà bất hạnh với cảnh đói rách phải đi làm thuê quần quật để lo cho miếng cơm manh áo, mang lấy bào thai, đẻ ra dứa con đen thui, đặt họ mẹ tên là Thúc Loan ở làng Ngọc Trừng.
Theo sách Thiên Nam Ngữ Lục th́ nguời đàn bà nghèo khó nầy đến xem nấu muối, bị một làn khói muối ngũ sắc bao lấy ḿnh rồi mang thai.
Tuy đen đủi, xấu xí nhưng Mai Thúc Loan thông minh, lanh lợi, có sức khỏe lạ thường và vô cùng gan dạ. Là người con chí hiếu, Mai Thúc Loan phụ giúp cho thân mẫu làm lụng, vào rừng kiếm củi. Thế rồi, cuộc đời bất hạnh lại ập đến cho cuộc đời cậu bé khi thân mẫu bị cọp vồ chết để cam phận trong cảnh đời mồ côi.
Mai Thúc Loan sớm sống cuộc đời tự lập, đi làm thuê cho gia đ́nh làm ḷ đúc đồng, được thời gian rồi không chịu cảnh bị ức hiếp của bọn quan lại, hào phú nên theo phường săn bắn cho thỏa nguyện với cuộc sống.
Nhờ có sức khỏe và nhanh nhẹn nên Mai Thúc Loan trở thành tay đô vật và giỏi cung tên, được dân địa phương bầu làm thủ lĩnh. Người thợ săn Mai Thúc Loan có mồi thủ truyền kiếp với thù dữ nên bất chấp hiểm nguy, nghe nơi nào có bóng dáng thú dữ lai văng liền t́m đến để diệt trừ. Tính gan da, can cường đó đă tạo niềm tin với mọi người nên khi có giặc Chà Dà và Côn Lôn cướp bóc, dân làng tôn Mai Thúc Loan lănh nhiệm vai tṛ “Đầu Phu” để chống trả với giặc cướp.
Rồi mùa vải lại đến, quan quân nhà Đường bắt dân chúng phải thu hoạch và cống nạp, Mai Thúc Loan lănh trách nhiệm cầm đầu nhóm dân phu, băng rừng lội suối để mang cống phẩm về châu, huyện.
Hận thù trước ách thống trị đó, Mai Thúc Loan liền hô hào dân chúng nổi dậy, năm Nhâm Tuất (722), năm Khai Nguyên thứ mười đời Đường Huyền Tông ở Trung Hoa, cuộc phất cờ khởi nghĩa của Mai Thúc Loan được thành công khi chiếm được Hoan Châu, lập căn cứ cho công cuộc nổi dậy chống Bắc phương.
Mai Thúc Loan chọn căn cứ Hùng Sơn, Đại Sơn đề xây hào,đắp lũy và xây thành Vạn An, tự xưng là Hoàng đế và được mệnh danh là Mai Hắc Đế.
"Đường đi cống vải từ đây dứt
Dân nước đời đời hưởng phúc chung".
Cuộc khởi binh của Mai Thúc Loan được tiến hành chớp nhoáng nhờ sự hưởng ứng của dân làng, nghĩa binh từ vùng nầy lan rộng sang làng khác, có được đạo quân đông đảo , tuy chưa được huấn luyện thuần thục nhưng cũng áp đảo được quân giặc.
Để tạo uy thế mạnh mẽ, Mai Hắc Đế cho sứ giả vượt đèo Ngang vào Nam, qua Vụ Ôn sang Tâây, liên kết với Chân Lạp và Lâm Ấp để chống cự với quan quân nhà Đường; và được sự hỗ trợ của hai nước láng giềng nầy.
Mai Hắc Đế chiếm được phủ thành Tổng B́nh (Hà Nội), quan Đô Hộ Quang Sở Khách hoảng sợ phải tháo chạy về nước xin cầu viện binh.
Nhà Đường phái quan Nội Thị là Dương Tư Húc cùng Quang Sở Khách dem đại quân trở lại xung trận với Mai Hắc Đế.
Trước vũ lực hùng mạnh quả quân Bắc phương, Mai Hắc Đế khó chống cự nổi nên rút vào vùng núi Hùng Sơn, c̣n gọi là Rú Đụn, bên bờ sông Lam, cầm cự được thời gian ngắn, lâm bệnh nặng rồi mất.
Ngày nay ở núi Vệ Sơn, Nghệ Tĩnh c̣n có vết tích di tích thành cũ của Mai Hắc Đế và c̣n đền thờ ở Nam Đàn, Nghệ Tĩnh.
Tuy cuộc nổi dậy để khôi phục lại giang sơn đất nước chỉ trong thời gian rất ngắn nhưng đă nói lên ư chí quật cường của con người bất khuất trước ách thống trị của bạo lực. Người dân nhớ ơn Mai Hắc Đế , lập đền, ghi lại ánh thơ:
“Hùng cứ Hoan Châu đất một vùng
Vạn An thành lũy khói hương xông
Bốn phương Mai Đế lừng uy đức
Trăm trận Lư Đường phục vơ công...”.
Trong Đại Nam Quốc Sử Diễn Ca đă ghi lại h́nh ảnh của Mai Hắc Đế:
“Quan Đường lắm kẻ tham tài,
B́nh dân hàm oán, trong ngoài họp mưu.
Mai Thúc Loan ở Hoan Châu
Quân ba mươi vạn ruổi vào ải xa.
Hiệu cờ Hắc Đế mở ra,
Cũng toan quét dẹp sơn hà một phương.
Đường sai Tư Húc tiếp sang,
Hợp cùng Sở Khách, hai đàng giáp công,
Vận đời c̣n chửa hanh thông,
Nước non để giận anh hùng ngh́n thu
Lam thủy trăng in tăm ngạc lặn
Hùng Sơn gió lặng khói lang không..."”.
Mai Hắc Đế mất đi, An Nam ch́m đắm lại trong thời kỳ Bắc thuộc. Và, trong thời gian sau đó, triều chính nhà Đường rơi vào t́nh trạng bất an bởi Đường Huyền Tông say mê Dương Quư Phi, An Lộc Sơn làm chức Tiết Độ Sứ kiêm cả khu vực B́nh Lư, Phạm Dương và Hà Đông (nay là Sơn Tây) để rồi làm cuộc tạo phản năm 755, Đường Huyền Tông phải bỏ ngôi vua, lánh nạn ở đất Ba Thục. Mai Thúc Loan khởi nghĩa với địa lợi, nhân ḥa nhưng chưa gặp thiên thời, nếu đúng vào giai đoạn tranh quyền ở Trung Hoa th́ công cuộc quang phục quê hương sẽ được lâu dài.
Gần bảy mươi năm sau, mới có ngọn cờ khời nghĩa được tiếp nối với h́nh ảnh Phùng Hưng.
( dienbatn sưu tầm ).
dienbatn
Jun 12 2006, 03:14 AM
Trở lại với vùng quê Đức Thọ. Xung quanh các dăy núi của Linh cảm , hiện nay Nhà nước đă đầu tư kinh phí rất lớn để xây dựng và tôn tạo lại mộ của PHAN Đ̀NH PHÙNG và của TRẦN PHÚ. Một con đường rất đẹp được hoàn thành từ ngă tư Đức Thọ vào Linh cảm. Mộ của PHAN Đ̀NH PHÙNG được đặt trên một quả núi đất ( Nhánh Thanh long ) , có địa thế rất đẹp. Đồng thời với mộ của PHAN Đ̀NH PHÙNG , mộ của Cao Tăng và mộ của vợ PHAN Đ̀NH PHÙNG cũng đang được tôn tạo ( Các bạn coi h́nh ở trên ). Mộ của TRẦN PHÚ cũng được xây dựng rất đẹp.
Trong khu Từ đường của ḍng họ Kiều , tại làng Đồng Thái , có một ngôi mộ của con trai Quan Đại thần HOÀNG CAO KHẢI là HOÀNG TÍCH TRÍ. Hiện nay ngôi mộ này đang bị sụp lở nghiêm trọng , không người thờ cúng. Chỉ đôi khi ḍng họ Kiều tế lễ , họ mới thắp cho vài nén nhang. Hiện nay , không biết thân nhân của họ Hoàng ly tán đi đâu , nếu đọc được những ḍng này , xin liên hệ với dienbatn để t́m cách tôn tạo lại.
Vùng đất này c̣n sản sinh ra nhiều nhân tài cho Đất nước về sau này. V́ lư do giữ những Huyệt vị kết phát cho Đất nước , người viết xin không phân tích cụ thể h́nh thế và vị trí cụ thể của Long Huyệt này , chỉ biết rằng Long Huyệt này sẽ c̣n kết phát lâu dài và sản sinh ra nhiều Nhân tài cho nước Việt.
Tại Huyện Đức Thọ c̣n một khu vực khác nữ kết phát Long Huyệt với t́nh thể rất lớn. Đây là một khu vực ven bờ sông La ( Ở phía ngoài đê chính - Ở ngoài có một con đê phụ ) . Con sông La và một nhánh của nó ôm ṿng lấy một cánh đồng rất rộng - Trong đó có khu địa Huyệt . Con sông la và nhánh của nó chảy tới đây lững lờ như quyến luyến không muốn đi . Nhánh của sông La chảy nghịch Thủy , tạo thêm sinh khí rất mạnh cho toàn khu vực . Tại khu vực này là một vùng có Long khí rất mạnh , nơi phát tích nhiều đời Vua , Quan thuộc loại Tứ trụ Triều đ́nh . Trở lại vùng Địa Huyệt đang xét , ta nhận thấy đây là một bày Long rất lớn có dạng như một bày Quy ( Rùa ) . Cách bờ sông chừng 500 m là cả một bày Quy có dáng như vừa ḅ từ dưới sông lên . Tại khu vực Địa Huyệt là một con Quy rất lớn đang đẻ trứng , đầu Quy hướng về phía cung Khôn , đuôi Quy về cung Cấn . Ổ Trứng Quy nằm trong cung Quư . Toàn bộ 4 ngôi mộ Tổ ḍng họ Hà được đặt trong ổ trứng này . Chỉ tiếc là tại hướng Chấn - Phía Đông có mấy ḷ gạch đă đào đất làm gạch rất sâu , phá mất Long mạch tại chi Thứ ( Thường là những vùng có Long mạch , đất kết thành loại đất sét rất tốt cho làm gạch ) . Do vậy Long mạch này chỉ phát được chi Trưởng , làm đến chức Tam công mà chi Thứ lại vẫn yếu hèn . Đằng trước Long Huyệt có những g̣ đất nổi lên h́nh cái Trống , cái Bảng , lá cờ. Do vậy mà con cháu những người táng tại khu vực này học rất giỏi và thành tài ở khắp nơi trong và ngoài nước. Khu vực Long Huyệt này nằm tại làng Vĩnh Đại - Xă Đức vinh - Huyện Đức Thọ - Tỉnh HÀ TĨNH .
dienbatn
Jun 12 2006, 03:20 AM
THỊ XĂ HÀ TĨNH
[attachmentid=340]
ĐƯỜNG ĐI ĐỨC VINH
[attachmentid=341]
NHÁNH SÔNG LA CHẢY QUA ĐỨC VINH
[attachmentid=339]
TỪ ĐƯỜNG D̉NG HỌ HÀ TẠI ĐỨC VINH
[attachmentid=342]
TRỐNG TRƯỚC LONG HUYỆT
[attachmentid=343]
dienbatn
Jun 12 2006, 03:21 AM
Thân gửi các bạn trên Diễn đàn.
Tính của dienbatn hay đi Ta bà. Do vậy nếu đă đến Hà tĩnh mà chưa đi chùa Hương của Hà tĩnh th́ chưa phải là người ham chơi. dienbatn xin viết tặng các bạn một đôi điều về chùa Hương tại Hà tĩnh trong chuyến đi điền dă của ḿnh.
GIỚI THIỆU CHÙA HƯƠNG TẠI HÀ TĨNH :
" Phiên bản chùa Hương
Chùa Hương Tích ở Hà Tây thật ra chỉ là một "phiên bản" đầy ư nghĩa của chùa Hương Tích trên núi Hồng Lĩnh thuộc xă Thiên Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Theo cuốn Hương Sơn thiên trù thiền phả, một vị ḥa thượng được lệnh của chúa Trịnh (sau khi đi tuần thú) xác định địa điểm và cho xây dựng chùa Hương Tích ở Hà Tây từ đời Lê Huy Tông dưới niên hiệu Chính Ḥa (1680 - 1704). Trong khi theo sách Hương Sơn báu quyển, chùa Hương ở Hà Tĩnh là một động cao và khuất, thường có mây mù bao phủ. Chùa này được chính thức xây dựng từ đời Trần (có thể đồng thời với chùa Yên Tử). Khi Trần Nhân Tông lên tu ở chùa Hoa Yên (Yên Tử), trại trạng nguyên Bạch Liêu, quê huyện Yên Thành (phủ Diễn Châu), cũng dời nhà vào chân núi Hồng Lĩnh cho tiện việc thắp hương ở chùa Hương Tích.
Hương tích Trần triều tự
Hồng Sơn đệ nhất phong
(Hương Tích ngôi chùa đời Trần, dựng trên ngọn núi đẹp nhất Hồng Lĩnh).
La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp đă viết như vậy trong chuyến thăm chùa, năm 1774. Tương truyền, đây là nơi công chúa Diệu Thiện tu hành đắc đạo. Vậy v́ sao lại có thêm một chùa Hương "phiên bản" ở phía bắc? Câu trả lời là vào thời Lê - Trịnh, các vua Lê - chúa Trịnh phần lớn có quê ở xứ Thanh (xem Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái) nên các phi tần, mỹ nữ đa số được chọn tuyển ở miền Hoan Châu. Hằng năm các cung phi, cung nữ Thanh - Nghệ thường trẩy hội chùa Hương trên núi Hồng Lĩnh vào ngày 18-2 âm lịch bằng đường thủy qua cửa Hội Thống (gần Cửa Ḷ bây giờ). Mỗi lần những "người đẹp" đi xa như vậy khiến chúa Trịnh rất phân vân (tuy đă bố trí lính vệ phục dịch dọc đường), do đó chúa Trịnh mới gọi một vị ḥa thượng xác định địa điểm ở miền rừng núi Hà Tây để xây chùa Hương Tích thứ hai mà thờ vọng để các "người đẹp" đi trẩy hội gần hơn (theo dẫn giải của ông Bùi Văn Nguyên, nguyên tổng thư kư Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam). C̣n theo Can Lộc dư địa chí, th́ vào thời chúa Trịnh, có một Chúa đă vào đây cầu tự và sinh được thế tử. V́ thế hằng năm Chúa sai người về làm lễ tạ ơn Phật. Về sau, thấy Hương Sơn - Hà Tây cũng có cảnh đẹp, lại ở gần kinh thành, Chúa bèn cho xây ngôi chùa ở đấy để tiện việc đi lại, khỏi phải vào Hồng Lĩnh xa xôi. Ngôi chùa ở Hà Tây cũng gọi theo tên Hương Tích của ngôi chùa Hồng Lĩnh. Như vậy nhờ "sáng kiến" của chúa Trịnh mà nước ta có hai chùa Hương Tích.
Chùa Hương gốc
Nếu đường vào chùa Hương ở Hà Tây bắt đầu từ ḍng suối Yến tấp nập những du thuyền th́ lối vào chùa Hương ở Hà Tĩnh cũng từ mênh mông hồ nước nhà Đờng (Đường) theo ḍng suối rộng có tên là suối Hương Tuyền đi ngược lên. Nhưng do nhiều năm trước trung tâm chùa Hương Tích mờ dần (ba lần chùa Hương này bị tàn phá bởi giặc Minh, thực dân Pháp và cháy rừng). V́ thế có nhiều khoảng thời gian chùa không, rừng quạnh bởi không có sư về trụ tŕ. Chùa Hương vắng bóng du khách, suối Hương Tuyền chỉ dành cho thuyền đi chở đá núi về kè đập, xây hồ. Nhưng từ năm 1990 trở lại đây, cứ vào dịp 18-2 âm lịch hằng năm (đúng như lịch trẩy hội chùa Hương ở Hà Tây) có hàng ngh́n du khách, đủ mọi lứa tuổi, tầng lớp từ khắp nơi trong cả nước, vượt dốc núi dài gần tới 4.000 m để tới chùa Hương.
Giống như chùa Hương ở Hà Tây, quần thể chùa Hương ở Hà Tĩnh gồm có thượng điện (chùa chính), đền Thiên Vương và am Thánh Mẫu (theo truyền thuyết là nơi công chúa Diệu Thiện tu hành và hóa Phật). Ngoài ra chùa c̣n có những cảnh đẹp liên kết: động Tiên Nữ 36 cửa vào ra, am Phun Mây, suối Tiên tắm...
Đến với chùa Hương Tích là đến với vẻ đẹp quyến rũ của Hồng Lĩnh. Trước khi lên núi văng cảnh chùa, du khách được thưởng ngoạn cảnh đẹp của hồ nước rộng hàng trăm ha ḥa quyện với núi rừng tạo thành bức tranh sơn thủy. Con đường lên chùa có từ xa xưa, qua những rừng thông, rừng trúc, rừng mai, qua những ḍng suối biếc, mỗi nơi đều có một truyền thuyết khác nhau. Càng đi sâu vào núi, càng bị cuốn hút bởi cảnh đẹp thiên nhiên.
Sau hơn một giờ thăm rừng, du khách đến bên suối Hương Tuyền (c̣n gọi là suối Giải Oan) nghỉ ngơi lấy sức cho chặng tiếp theo. Bên suối có Miếu Cô (truyền thuyết gọi là trạm nghỉ của Phật Bà), vẫn c̣n ngôi miếu cổ và tượng Phật Bà Quan âm dựng trên đài cao. Đi lên phía thượng nguồn ḍng suối, có đoạn nước chảy ngầm dưới những phiến đá to chỉ nghe tiếng ầm ầm mà không nh́n thấy nước, dân gian gọi là khe Âm ầm, truyền thuyết gọi là khe Quỷ Khóc. Cũng từ trạm nghỉ Miếu Cô, du khách sẽ lên thăm am Bát Cảnh bên ḍng suối Cái Am được xây từ đời Trần, nay vẫn c̣n khá nguyên vẹn, tương truyền là nơi tu hành của một nhà sư thời đó.
Từ Miếu Cô lên chùa là chặng đường leo núi thú vị, càng lên cao càng cảm nhận được vẻ đẹp kỳ vĩ của Hồng Lĩnh. Mây bay dưới núi dơi mắt về phía nam là dăy Hoành Sơn, phía tây là Trường Sơn, phía đông là biển cả, du khách có cảm giác như ḿnh đang lạc vào xứ Bồng Lai.
Chùa tĩnh nhưng mỗi năm cũng có hơn vạn người đến viếng. Đông nhất là tháng giêng, hai và ngày rằm tháng bảy. Dịp đó dân nghèo xă Thiên Lộc mở quán dày đặc dọc lối lên phục vụ du khách. Năm 1990, chùa được Nhà nước cấp bằng di tích văn hóa - thắng cảnh. "
( dienbatn sưu tầm ).
dienbatn
Jun 12 2006, 03:31 AM
MỘT SỐ CẢNH HƯƠNG TÍCH HÀ TĨNH .
[attachmentid=344]
[attachmentid=345]
[attachmentid=346]
[attachmentid=347]
[attachmentid=348]
[attachmentid=349]
[attachmentid=350]
[attachmentid=351]
[attachmentid=352]
[attachmentid=353]
[attachmentid=354]
[attachmentid=355]
dienbatn
Jun 12 2006, 03:51 AM
GIỚI THIỆU MỘT SỐ CẢNH ĐƯỜNG LÊN HƯONG TÍCH HÀ TĨNH
[attachmentid=356]
[attachmentid=357]
[attachmentid=358]
[attachmentid=359]
[attachmentid=360]
[attachmentid=361]
[attachmentid=362]
[attachmentid=363]
[attachmentid=364]
[attachmentid=365]
[attachmentid=366]
[attachmentid=367]
[attachmentid=368]
[attachmentid=369]
[attachmentid=370]
[attachmentid=371]
[attachmentid=372]
[attachmentid=373]
[attachmentid=374]
" HÔM NAY EM ĐI CHÙA HƯƠNG "
[attachmentid=375]
dienbatn
Jun 12 2006, 03:57 AM
Các bạn , ai chưa một lần ghé thăm Hương tích ở Hà tĩnh , hăy cố tạo cho ḿnh một chuyến. Cảnh Hương tích ở Hà tĩnh c̣n hoang sơ , đầy chất vẻ của Thiên nhiên , hầu như chưa biết tới ảnh hưởng của nghệ thuật DIVU.( Dịch vụ ) như ở Hà tây. Tuy nhiên , người viết cũng mong muốn rằng, đừng để những công tŕnh bê tông , cốt sắt và những dịch vụ kiểu đó lan tới Hương tích Hà tĩnh , ngơ hầu giữ được một cảnh đẹp thuộc loại kỳ quan và giữ cho Long mạch Hà tĩnh được yên ổn. Người viết cũng rất mong muốn những người lănh đạo tỉnh Hà tĩnh , biết đề ra một tầm nh́n chiến lược khi khai thác cảnh đẹp của Hương tích, đừng để phá hỏng một cảnh đẹp kỳ thú của Thiên nhiên và một Long mạch quan trọng của Đất nước. Mong rằng Hương tích của Hà tĩnh măi măi là một cảnh đẹp thiên nhiên đến say ḷng người.
Trên đường ra Bắc , dienbatn muốn cùng các bạn ghé thăm một nơi có Di tích quan trọng nữa của Hà tĩnh , đó là Di tích Đền Củi - Nơi thờ ông Hoàng Mười.
ĐỀN THÁNH MẪU LINH TỪ HAY ĐỀN ÔNG HOÀNG MƯỜI ( ĐỀN CỦI ).
Từ Thành phố Vinh theo đường Quốc lộ 1A , theo hướng Nam khoảng 10 Km , hoặc từ Thị xă Hà Tĩnh , theo hướng Bắc khoảng 40 Km là đến Xă Xuân Hồng- Huyên Nghi xuân - Tỉnh Hà tĩnh. Nơi đây , dăy Hồng lĩnh như một con Rồng đang vươn ḿnh tới sông , cúi đầu xuống uống nước Lam giang. Sông Lam như đang dịu dàng , ôm ấp , vỗ về Hồng Lĩnh để tạo thành một vùng non nước hữu t́nh.
" Dăy núi dồn nhau xuống phía Đông ,
Để rơi một ngọn cạnh bờ sông ,
Chân lèn sâu cạn , triều lên xuống ,
Mơm núi dày , thưa có chéo chồng.
Núi lặng , mơ canh , cḥi gác vắng ,
Tai không rửa bẩn nước nguồn trong ,
Lướt bè trên Nguyệt , đêm qua lạnh ,
Vẽ lại Ngân hà cảnh đẹp chung. "
Thơ BÙI DƯƠNG LỊCH.
VƠ HỒNG HUY dịch.Những ngọn núi dồn nhau xuống phía Đông ấy là núi Ngũ Mă , c̣n ḥn rơi cạnh bờ sông là Núi Khu độc ( Cô độc ). Nơi đây đă trở thành một trong Nghi xuân bát cảnh mà người đời vẫn gọi là Cô Độc Lâm Lưu, có lẽ không phải v́ sự hùng vĩ của núi cao , sông rộng và sự ḥa sắc , giao duyên của Sơn - Thủy hữu t́nh mà phải chăng c̣n bởi ngôi Đền thiêng thờ Thánh Mẫu Linh từ ( Đền Củi ). Ngôi Đền tọa lạc tại mái Bắc núi Khu độc , mặt ngoảnh ra sông , hướng về phương Bắc , dựa lưng vào núi . Các ṭa điện cao dần theo thế núi uy nghiêm , đường bệ, trong ngút ngàn màu xanh của rừng cây cổ thụ , ngắm nh́n mênh mông sông nước Lam giang và tạo ra một không gian kiến trúc vừa huyền ảo vừa khoáng đạt , gần gũi.
Từ đường Quốc lộ 1A, men theo chân của Ngũ Mă sơn khoảng 300m , rồi lại men theo mép Lam giang vài chục mét nữa là đến khu Đền thiêng. Đền Củi có tên chữ là Khu độc Linh từ , được lập vào cuối thời Lê. Đền đă trải qua vài lần tôn tạo , nhưng vẫn giữ lại được những nét xưa trang nghiêm , thần bí và hài ḥa với khung cảnh Thiên nhiên và tâm thế của dân gian..
ĐỀN CỦI : MỘT SỐ H̀NH ẢNH .
[attachmentid=376]
[attachmentid=377]
[attachmentid=378]
[attachmentid=379]
[attachmentid=380]
dienbatn
Jun 12 2006, 04:00 AM
Theo tài liệu THÁNH MẪU LINH TỪ của nxb Nghệ an như sau : Tam quan Đền ở cạnh liền bến sông , cao 2 tầng , có lưỡng Long chầu Nguyệt, đường nét uyển chuyển mà tinh xảo.Mặt trước Tam quan có hai câu đối :
Lam giang hiển hách tự Thiên thu ,
Ngũ Mă anh linh chung tú khí.
và có câu đối khác là :
Kim quyết giáng Thần bất tử anh linh nguyên tự cổ ,
Sùng Sơn hiển Thánh như khí phách giáng lai kim.
Nghĩa là : Thần giáng cửa vàng , anh linh bất tử nguyên từ cổ.
Thánh thăng trên núi ( Sùng ) , khí phách như sinh thịnh đến nay.
Mặt trong của Tam quan có câu đối :
Ch́nh trực tâm vi Thiên hạ Mẫu ,
Cao minh đức độ tứ phương Dân.
Nghĩa là : Mẫu Thiên hạ ǵn tâm chính trực ,
Bốn phương hưởpng đức cao minh.
Qua Tam quan , ṿng qua hồ bán Nguyệt ở sân dưới của Đền , qua 7 bậc thềm và thêm 5 bậc nữa là tới Đền.
Tổng quan Kiến trúc của Đền được xây kiểu chữ Tam , bao gồm ba ṭa , mỗi ṭa 3 gian.Khác với những ngôi Đền khác , ở đây , các ṭa nhà liên kết thống nhất với nhau và toàn bộ không gian nội thất được bố trí thành các cung thờ : Tam ṭa Thánh Mẫu , ( Mẫu tam phủ ) ; Ngũ vị Tôn Ông ;cung Hoàng Mười , cung chầu Mười , cung Trần triều.
Ở ṭa trên cùng , có cung thờ Tam ṭa Thánh mẫu : Mẫu Liễu Hạnh , Mẫu Thượng ngàn và Mẫu Thoải . Mẫu Liễu Hạnh mặc trang phục màu đỏ , Mẫu Thượng ngàn mặc trang phục màu xanh , Mẫu Thoải mặc trang phục trắng.
Ở đây , Mẫu Liễu Hạnh là hóa thân của Mẫu Thượng Thiên - Chủ nhân sáng tạo ra bầu Trời , và làm chủ quyền năng mây , mưa , sấm , chớp. Mẫu Liễu Hạnh là Công chúa Quỳnh Hoa của Ngọc Hoàng , do phạm lỗi phải giáng xuống Thế gian làm con của Lê Thái Công, tên là Giáng tiên , được gả cho Đào Lang - con nuôi của một người bạn Trần công.Vợ chồng Đào lang - Giáng tiên chung sống hạnh phúc, sinh hạ được hai con , th́ Giáng tiên qua đời khi mới 21 tuổi - Nàng đă hết hạn ở Trần giới và phải về Trời. Nhưng rồi ở Thiên cung ,Nàng luôn sầu năo nhớ thương chồng con , nên cố xin Ngọc Hoàng Thượng đế cho tái hợp gia đ́nh.Ngọc Hoàng bằng ḷng, Nàng lại xuống Trần và lần này mang tên Liễu Hạnh. V́ là Thần Tiên nên Nàng chỉ có thể thăm cha , mẹ , chồng , con, chứ không thể sống như người Trần được.Liễu Hạnh đi mây , về gió , hóa phép khôn lường để đùa cợt với người đời. Kẻ nào bỡn cợt , giở thói Trăng hoa b&# |