Để có cơ sở liên tưởng tới Cụ Thuỷ Tổ họ Trịnh và lư giải v́ sao các cụ Cao Cao Tổ họ Trịnh lại phải đổi họ cho con cháu sang họ Trần, có 2 giải thích:
1/ Có 3 giả thiết về việc đổi họ: Thứ nhất là ḍng họ đó có công trạng với nhà Vua, triều đ́nh và giang san xă tắc, bách tính trăm họ, nên được nhà Vua ban tặng bằng cách cho đổi họ (đổi Quốc tính), mang họ của nhà Vua. Thứ hai là ḍng họ đó mang ơn lớn với nhà Vua (ơn cứu mạng khỏi bị chu di)... nên người đứng đầu ḍng họ đó (có thể là người đứng đầu Chi đó) quyết định đổi họ của ḿnh sang họ của Vua để biểu thị ḷng biết ơn tái thế một ḍng họ. Thứ ba là ḍng họ đó mang tội lớn với Triều đ́nh, với đất nước, "Khi quân phạm thượng", tội bị chu di cửu tộc. Hoặc đang là quan lại của Triều đ́nh, để tránh sự truy sát của các cuộc tranh giành thế lực giữa các triều đại, nên các ḍng họ này phải đổi họ của ḿnh sang họ khác nhằm tồn tại và duy tŕ các thế hệ hậu duệ.
Như vậy, liên tưởng tới thời gian năm xuất thân Cụ Cao Cao Tổ Trịnh Duyên Xuyên (1767) và năm Chúa Trịnh Bồng (Đời chúa cuối cùng trong lịch sử Việt Nam) mất ngôi tháng 9 năm 1787, ta có thể mạnh dạn luận đoán Cụ Cao Cao Tổ Trịnh Duyên Xuyên có khả năng là hậu duệ rất gần của Cụ Chúa Trịnh Bồng. Chỉ có họ Trịnh ḍng Chúa mới phải đổi họ, đổi quê quán, để tránh sự truy sát sau cuộc tranh giành quyền lực giữa một bên là Đinh Tích Nhưỡng - dưói quyền Chúa Trịnh Bồng và Nguyễn Hữu Chỉnh - duới quyền Vua Lê (đời Vua Lê Mẫn Đế - Lê Chiêu Thống).
2/ T́m hiểu thêm về Ḍng dơi Chúa TRỊNH (1545-1786). Từ Thế Tổ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm (1545-1570), đến Án Đô Vương TRỊNH BỒNG (9/1786 - 9/1787) là 12 đời Chúa trải qua 249 năm. Sách "Khâm Việt Đại Sử Thông Cương Giám Mục" có viết về Chúa Trịnh Bồng như sau:" Trịnh Bồng là con Trịnh Giang, bác họ của Trịnh Tông. Lúc đầu Bồng được phong làm Côn luận công. Trịnh Bồng bấy giờ đă 40 tuổi tính nết hiền từ, khoan hậu được nhiều người mến mộ. Kiêu binh mấy lần muốn pḥ Côn quận công Trịnh Bồng, đă vào tận nhà để thúc ép và đón rước, Bồng đă một mực từ chối. Lúc quân Tây Sơn kéo ra Bắc, Bồng chỉ đem một đứa ở, một tên lính, lánh vào huyện Chương Đức, có định chuyện đi tu. Biết Trịnh Lệ làm nhiều điều ngang ngược, trái phép, một số quan t́m gặp, khuyên Trịnh Bồng về triều giúp Vua.
Thấy Trịnh Bồng vào triều, triều thần theo giúp, thanh thế Trịnh Bồng ngày càng lớn. Trịnh Bồng chưa có ư lấn quyền vua Lê nhưng do bộ hạ thúc giục nên đă nghe theo.
Bọn Đinh Tích Nhưỡng lại muốn Trịnh Bồng làm vương tại phủ chúa đời chúa trước kia nên đă nhiều lần gan ĺ sang xin vua phong vương cho Trịnh Bồng. Ngược lại vua Lê kiên quyết từ chối. Cuối cùng do sức ép của Đinh Tích Nhưỡng kẻ nắm binh quyền, bất đắc dĩ, vua phải y theo, phong Bồng làm Nguyên soái, tổng quốc chính, Yến Đô vương.
Trịnh Bồng quá hiền thành ra nhu nhược, lười biếng việc chính sự, không điều khiển được công việc, do đó chính sự lọt vào tay Đinh Tích Nhưỡng. Chúng khuyên Bồng lập lại đủ lệ bộ ở phủ chúa như xưa, phủ chúa thành một triều đ́nh riêng. Từ đó vua và chúa lại càng mâu thuẫn. Vua Lê định cầu viện quân ngoài trấn vào kinh dẹp Trịnh, Trịnh Bồng biết, dọa giết, lập vua khác. T́nh thế hết sức nguy khốn. Vua Lê buộc phải cho vời Nguyễn Hữu Chỉnh từ Nghệ An đem quân về giúp. Tướng lĩnh Trịnh tan ră, Trịnh Bồng lánh nạn về xă Dương Xá rồi Quế Vơ ở Bắc Ninh. Rồi từ Bắc Ninh, Trịnh Bồng lánh về Hải Dương, Quảng Yên. Thái B́nh, nhờ thổ hào địa phương giúp đỡ quân lương mưu đánh lại Nguyễn Hữu Chỉnh, nhưng mấy lần giao chiến đều không thành. Về sau, Bồng chạy về viết biểu gửi vua Lê: "Kiếp này sinh ra lỗi thời, gặp lúc nước nhà lắm nạn, lạm dự vào ḍng đích nhà chúa, rất lo cho việc tôn miếu xă tắc Dâng biểu trần t́nh, mong được Hoàng thượng cho về triều kiến...". Nhận được biểu Trịnh Bồng. Vua Lê sai người đi đón Trịnh Bồng.
Nhưng chưa kịp gặp Bồng th́ quân Hữu Chỉnh đă đánh tan quân Đinh Tích Nhưỡng và Phạm Tôn Lân bỏ chúa mà đi, Tích Nhưỡng trong tay không c̣n quân lính vũ khí ǵ nữa. Trịnh Bồng không c̣n ai giúp, phải sống lẩn lút một ḿnh ở ven biển, t́nh cảnh rất điêu đứng.(ở trọ trong các nhà dân ở châu Vạn Ninh-nay là đất Móng Cái - Quảng Ninh)
Thế rồi Trịnh Bồng gột sạch bụi trần tự xưng là Hải Đạt thiền sư dạo khắp các vùng Hữu Lũng Lạng Sơn, Cao Bằng, rồi sau đó đi đâu không ai rơ. (Theo một nguồn tin chưa được kiểm chứng: Chúa Trịnh Bồng sau đó đă lánh sang Ai Lao (Lào) và mất vào ngày 14/4/1791, thọ khoảng 45-47 tuổi. Chúa Trịnh Bồng có 4 người con trai là Hiến quận công, Khiêm quận công, Tiếp quận công và Linh quận công, nhưng hiện nay vẫn chưa biết được gốc tích của 4 người con này).
Tất cả những tư liệu trên cho thấy, Cụ Chúa Trịnh Bồng, sau khi thất thế đă có một thời lánh nạn tại Quế ổ, Siêu loại, Bắc Ninh (nay là Đê Cầu, Thuận Thành, Bắc Ninh)(Theo Đại Việt Sử kư toàn thư ). Điều này có thể liên quan tới quê quán xuất sứ như hiện nay của ḍng họ (Thuận Thành, Bắc Ninh). Chúa Trịnh Bồng nguyên quán ở làng Sóc Sơn, huyện Vĩnh Lộc, Tỉnh Thanh Hoá. Sinh năm 1744, mất năm 1791, thọ 47 tuổi. Lên ngôi chúa vào khoảng năm 42 tuổi.