Giíi thiÖu tæng qu¸t vÒ dßng hä

 

          1- §Êt Tæ, quª cha:

Hä §Æng Lam CÇu ë t¹i lµng Lam CÇu, x· Quúnh Th¹ch, huyÖn Quúnh L­u, tØnh NghÖ An. Nhµ thê Tæ dùng t¹i xãm 10, gi÷a c¸c gia ®×nh con ch¸u trong dßng hä.

Toµn c¶nh nhµ thê

          Theo ph¶ cò cña lµng cßn ®Ó l¹i, hä ta lµ mét trong nh÷ng dßng hä ®øng ra thµnh lËp nªn lµng Lam CÇu (­íc tÝnh vµo kho¶ng thÕ kû thø XVI d­íi triÒu nhµ TrÇn). Trong d©n gian vÉn cßn truyÒn khÈu c©u: "NhÊt NguyÔn, nh× Phan, tam gi¶ §Æng". Lµng Lam CÇu cßn cã tªn gäi kh¸c nh­ KÎ Trµm, lµng Trµm, lµng Lam, lµng Lam KiÒu. Lµng n»m vÒ phÝa t©y bªn c¹nh ®­êng thiªn lý b¾c - nam ngµy x­a. C¸c bËc tiÒn nh©n ®· dõng ch©n d­íi d·y ThÊt Tinh S¬n, bªn c¹nh bµu Lam Thuû ®Ó g©y c¬ vµ dùng nghiÖp. Ng­êi x­a cã th¬ ca ngîi c¶nh ®Ñp cña lµng r»ng:

          §Êt Lam CÇu long triÒu hæ phôc

          M¹ch ThÊt Tinh bao bäc chèn d©n c­

          Nµo Tïng S¬n, nµo Trô H¶i, TiÒn Hå

          §­êng thiªn lý c¶nh nh­ t« nh­ vÏ

          Lµng ta x­a bèn mïa t­¬i tèt, c©y tr¸i ®Çy v­ên, cha mÑ nu«i con ¨n häc nªn ng­êi b»ng nh÷ng g¸nh tr¸i th¬m qu¶ ngät. Nµo xoµi, nµo mÝt, nµo b­ëi, nµo hång, khÕ ngät, chÌ t­¬i, æi trµm th¬m ng¸t.... T­¬ng truyÒn ngµy x­a mét vÞ t­íng ng­êi hä §Æng ta ®¸nh trËn ch¼ng may bÞ l¹c vµo rõng, nhê nh÷ng tr¸i æi mµ qua c¬n ho¹n n¹n, Ngµi ®· lÊy gièng æi nµy vÒ trång trong v­ên cña c¸c gia ®×nh trong dßng hä ®Ó tri ©n loµi c©y ®· cøu m×nh trong nh÷ng ngµy khãi löa chiÕn tranh. Mçi mïa æi chÝn, trong v­ên ngµo ng¹t mïi h­¬ng, khoe bao mµu s¾c. æi  ®µo chÝn ®á, æi nghÖ chÝn vµng, æi c¬m tr¾ng muèt. §ã chÝnh lµ gièng æi Trµm th¬m ngon næi tiÕng, vang danh hµng huyÖn. TiÕc thay, gièng æi nµy b©y giê kh«ng cßn nhiÒu nh­ tr­íc n÷a. Dï ai xu«i ai ng­îc, dï ai ®Õn ai qua, dï ë nÎo xa hay n¬i phè ph­êng ®« héi ch¾c ch¼ng thÓ quªn vÞ chua thanh cña tr¸i chÇn chµ, hay b¸t canh tÐp t­¬i víi l¸ chua me trong nh÷ng ngµy hÌ giã Lµo ch¸y báng. L¸ bøa trªn ®åi, dam n¬i bê ruéng, mét «m rau muèng, vµi qu¶ chanh t­¬i mµ Êm t×nh ng­êi, mµ vui kh«n kÓ. Tuæi Êu th¬ b¸m vµo gÊu quÇn cña mÑ, ®i kh¾p ®ång S­íng, cån Sßi, qua Hµng XÎ, Rôc Giai, lªn ®ång LÇm, cÇu MÝt. Nh×n ®ßng ®ßng ngät ngon mµ tiÕc, sî roi mãt ®¸nh ®ßn. L¹i cã ngµy theo chÞ lon xon nghe tiÕng trèng xem h¸t tuång hä §Æng. Lín lªn qua bao nói cao ®ång réng, mÊy ai quªn ®­îc tiÕng ve ran trªn ®éng §¹ch, ®éng Th«ng, tiÕng cu gï v¼ng gi÷a thinh kh«ng bëi ®ã lµ thanh s¾c quª h­¬ng, bëi ®ã chÝnh lµ: quª cha ®Êt Tæ.

Ngµy nay, lµng Lam CÇu ®­îc chia thµnh 4 xãm, thuéc x· Quúnh Th¹ch, n»m s¸t phÝa t©y Quèc lé IA tõ Km 399 ®Õn Km 400 vµo kho¶ng gi÷a cña huyÖn Quúnh L­u, NghÖ An. Con ch¸u trong dßng hä b©y giê c­ tró mu«n ph­¬ng, nh­ng hµng n¨m xu©n thu hai kú tÕ tù vÉn h­íng vÒ n¬i Tõ ®­êng t«n kÝnh, bµy tá tÊm lßng biÕt ¬n s©u nÆng víi h­¬ng hån Tiªn tæ anh linh, vÉn mang nÆng ©n t×nh víi ®ång téc vµ l©n bµng xãm m¹c.

2- Tæng quan vÒ c¸c ®êi vµ c¸c chi ph¸i:

Tr¶i qua bao th¨ng trÇm biÕn ®æi, nay Hä ta nay ®· në cµnh xanh ngän, hä hµng ngµy cµng h­ng v­îng, con ch¸u ngµy mét ®«ng ®óc, cuéc sèng ngµy mét h¹nh phóc, Êm no. Thùc lµ nhê phóc lµnh Tiªn Tæ mu«n ®êi chiÕu räi. Hä ta tÝnh ®Õn nay ®· ®­îc 19 ®êi, víi 255 ®inh, chia lµm 2 chi, trong ®ã chi thø hai chia thµnh 6 ph¸i.

          - ThØ Tæ cña dßng hä ta lµ: Tiªn tæ §Æng quý c«ng thuþ ThËn HËu   

- §Õn ®êi  thø M­êi Mét: Hä ta b¾t ®Çu ph©n lµm hai chi.

          - Tiªn tæ §Æng Ngäc Kû huý ViÕt Kû thuþ ThuÇn HËu thay tr­ëng thê tù Tæ tiªn sinh ra chi Tr­ëng (sau ®©y viÕt t¾t lµ chi I).

          - Tiªn tæ §Æng Ngäc DÇn tù Ngäc DiÖn - sinh ra chi §Ö nhÞ (sau ®©y viÕt t¾t lµ chi II).

          - §Õn ®êi  thø M­êi Hai:

          - Tiªn tæ §Æng Ngäc Th¸n tù Ngäc Sö sinh h¹ Tiªn tæ §Æng Ngäc Nh­êng nèi dßng chi II.

          - Tiªn tæ §Æng §¨ng Khoa tù Minh Trùc - nèi dßng chi II

          Sinh h¹:

          + Tiªn tæ §Æng Ngäc To¶n: sinh ra ph¸i 1 - Chi II

          + Tiªn tæ §Æng Ngäc Uy: sinh ra ph¸i 2 - Chi II

          + Tiªn tæ §Æng Ngäc Duy: sinh ra ph¸i 3 - Chi II

          + Tiªn tæ §Æng Ngäc BÝch: sinh ra ph¸i 4 - Chi II

          + Tiªn tæ §Æng Ngäc QuÕ: sinh ra ph¸i 5 - Chi II

       - Tiªn tæ §Æng Ngäc D­¬ng sinh h¹: Tiªn tæ §Æng Ngäc Chi - sinh ra ph¸i 6 - Chi II

          3- C¸c b¶n gia ph¶ ch÷ nho vµ nh÷ng t­ liÖu liªn quan:

C¸c bËc Tiªn Tæ ®Ó l¹i cho chóng ta 2 quyÓn gia ph¶ b»ng ch÷ nho.

- QuyÓn thø nhÊt do Tiªn Tæ §Æng §¨ng Khoa so¹n, Tiªn Tæ §Æng Ngäc Truy viÕt vµo ngµy tèt th¸ng b¶y n¨m Kû VÞ 1859 - c¸ch ®©y 146 n¨m (nguyªn v¨n trong b¶n nho: TuÕ thø Kû VÞ niªn - M¹nh Thu nguyÖt - c¸t nhËt - TËp so¹n tõ t«n §Æng §¨ng Khoa ký lôc - Thõa t¶ tõ t«n §Æng Ngäc Truy ký lôc). QuyÓn gia ph¶ nµy phÇn ph¶ ®å viÕt ®Õn ®êi thø 13 cña dßng hä. PhÇn tiÓu sö sù nghiÖp c¸ nh©n viÕt ®Õn ®êi thø 12 cña dßng hä.

- QuyÓn thø hai do Tiªn Tæ §Æng Ngäc Tr©n tù Danh S¬n viÕt vµo ngµy tèt, mïa thu, n¨m B¶o §¹i thø 12- §inh Söu 1937 (nguyªn v¨n trong b¶n nho: B¶o §¹i thËp nhÞ niªn, §inh Söu thu, c¸t nhËt - ThËp tø thÕ t«n §Æng Ngäc Tr©n tù Danh S¬n cÈn lôc). Thùc ra ®©y lµ 2 quyÓn ph¶ ®­îc ®ãng gép l¹i míi ®óng. QuyÓn ®Çu dõng l¹i ë ®êi thø 14 vµ mét phÇn cña ®êi 15. QuyÓn thø hai kh«ng cã phÇn lêi tùa, ph¶ ®å ®­îc vÏ theo kh¸c víi c¸ch vÏ truyÒn thèng tr­íc ®©y vµ dõng l¹i ë ®êi 15 vµ mét phÇn cña ®êi 16.

C¸c cuèn gia ph¶ nµy ®­îc viÕt trªn giÊy b¶n b»ng mùc tµu. So víi c¸c cuèn ph¶ cò cña c¸c dßng hä kh¸c th× c¸c b¶n Ph¶ cña hä ta ®­îc tr×nh bµy ®Ñp, cã hÖ thèng vµ quy chuÈn. Tuy nhiªn, phÇn tiÓu sö c¸ nh©n cßn gi¶n l­îc, thiÕu chi tiÕt nªn viÖc kh¶o cøu gÆp nhiÒu khã kh¨n. Qua hµng tr¨m n¨m víi nhiÒu thÕ hÖ, céng víi viÖc quy ®Þnh vÒ b¶o qu¶n Gia ph¶  kh«ng râ rµng nªn hiÖn nay c¸c b¶n ph¶ nµy ®· r¸ch, n¸t mét phÇn. Mét sè ch÷ trong ®ã ®· bÞ mÊt mét phÇn hoÆc mÊt hÕt. Mét sè trang ®­îc viÕt thªm vµo b»ng ch÷ nho, hoÆc chó gi¶i b»ng ch÷ quèc ng÷ nªn kh«ng cßn gi÷ nguyªn tr¹ng. Thùc tÕ ®ã ®ßi hái Hä ph¶i nhanh chãng dÞch c¸c b¶n Gia ph¶ nµy ra ch÷ quèc ng÷ cho con ch¸u mu«n ®êi sau ®­îc biÕt vµ ®­a c¸c b¶n Gia ph¶ ch÷ nho vµo b¶o qu¶n l©u dµi.

C¸c t­ liÖu c¸c bËc tiÒn nh©n ®Ó l¹i cßn cã: Hai trang dÞch quèc ng÷ cña «ng §Æng Ngäc T­êng (§êi 15) - phÇn tiÓu sö sù nghiÖp; Cuèn : "Sæ c¨n b¶n Hä §Æng" cña «ng §Æng Ngäc Phíc (§êi 15) - phÇn Gia tiªn huý hiÖu vµ mét sè lßng v¨n tÕ Tæ.

Ngoµi ra cßn cã c¸c b¶n tµi liÖu liªn quan sau: Cuèn Gia ph¶ Hä §Æng, b¶n viÕt tay cña «ng §Æng Ngäc Sinh (§êi 16) - phÇn ph¶ ®å thÕ thø vµ c¸c bµi v¨n tÕ Tæ; cuèn Gia ph¶ Hä §Æng, b¶n chÐp tay cña «ng §Æng Ngäc DiÖp (§êi 16) - phÇn ph¶ ®å thÕ thø.

4- Nhµ thê cña dßng hä:

Nhµ thê hä ta thê ng«i cao nhÊt lµ ThØ tæ §Æng quý c«ng thuþ ThËn HËu. D­íi n÷a ®Õn c¸c Tiªn Tæ tõ ®êi thø 2 trë vÒ sau. C¸c gia tiªn cña c¸c chi ph¸i  khi ®Õn ®êi thø n¨m theo dßng trùc hÖ th× ®­îc mêi vÒ thê chung t¹i nhµ thê cña hä dù vµo hµng Tæ. Trong c¸c kú tÕ Tæ, h­¬ng hån c¸c bËc tiÒn nh©n ®· hÕt tang m·n phôc sang c¸t s¹ch sÏ còng ®­îc mêi vÒ nhµ thê theo Tiªn Tæ ®Ó con ch¸u phông thê.

Nhµ thê cña dßng hä cã ba gian to¹ h­íng T©y, ®­îc x©y dùng vµo kho¶ng thêi gian cuèi thÕ kû XIX ®Çu thÕ kû XX, xung quanh lµ c¸c gia ®×nh trong dßng téc.

Tr­íc ®©y hä ta ®· cã nhµ b¸i ®­êng, nh­ng sau ®ã v× nhiÒu lý do nªn ®· b¸n ®i. Khi kh¸nh thµnh nhµ b¸i ®­êng cã hai c©u ®èi:

C©u thø nhÊt:  Ca tô ­ t­ b¾c tiªu trô lÜnh ®èi

                       V©n nh­ng thuú dô ®«ng dËn Tinh phong tr­êng

C©u thø hai:    §­êng vô thØ t©n trang, Tæ c«ng ®øc tßng lai viÔn hÞ

                       Giang s¬n tr­êng vi chñ, nhµ tö t«n phÊt thÕ dËn chi.[1]

V× nhiÒu lý do kh¸c nhau, ng«i nhµ b¸i ®­êng nµy ®· bÞ b¸n ®i vµo kho¶ng thêi gian sau n¨m 1954.

Trong nh÷ng ngµy gian khã, nhiÒu ®êi trong hä ®· cè g¾ng tu bæ nhµ thê vµ x©y dùng thªm b¸i ®­êng. B¸i ®­êng ba gian ®­îc dùng trªn nÒn cò lîp b»ng tranh r¹. Hµng n¨m mçi ®inh trong hä ®ãng gãp hai phªn tranh ®Ó tu bæ b¸i ®­êng. Kho¶ng ®Õn n¨m 1988 - 1989 th× b¸i ®­êng ®­îc lîp ngãi. GÇn ®©y víi sù ®ång t©m cè g¾ng cña toµn thÓ con ch¸u trong dßng téc ®· x©y dùng ®­îc thªm phÇn hËu ®­êng vµ lµm l¹i ba gian nhµ b¸i ®­êng.

Ngµy 9 th¸ng 12 n¨m 1996 khëi c«ng vµ ngµy 29 th¸ng 12 n¨m 1996 kh¸nh thµnh hËu ®­êng, t­êng bao b¶o vÖ vµ cæng ra vµo.

Ngµy 4 th¸ng 6 n¨m 2001 khëi c«ng vµ ngµy 10 th¸ng 7 n¨m 2001 kh¸nh thµnh nhµ b¸i ®­êng.

Toµn c¶nh khu vùc nhµ thê cã hËu ®­êng, trung ®­êng vµ b¸i ®­êng. HËu ®­êng vµ trung ®­êng lµ n¬i ®Æt c¸c bµi vÞ cña Tiªn Tæ ®Ó con ch¸u phông thê, cã cöa lïa ë c¶ ba gian, chØ më ra trong ngµy mång mét hµng th¸ng, trong c¸c kú lÔ Tæ hay khi c¸c gia ®×nh trong hä cã viÖc cÇn kÝnh thØnh Tæ Tiªn. B¸i ®­êng lµ ba gian nhµ th«ng kh«ng cã cöa lµ n¬i ®Ó con ch¸u hµnh lÔ vµ héi häp.

PhÝa ngoµi nhµ thê hai bªn cét nanh cã c©u ®èi:

Bªn tr¸i:   Thiªn thu ngËt lËp c­¬ng th­êng trô

Bªn ph¶i:  V¹n cæ hoµnh khai ®¹o nghÜa m«n

PhÝa tr­íc Trung ®­êng bªn trªn c¸c cöa cã ba dßng ®¹i tù:

ë gian gi÷a:          §øc hiÕu l­u quang

ë gian bªn tr¸i:   V¹n ®¹i nh­ kiÕn

ë gian bªn ph¶i:  B¸ch thÕ bÊt thiªn[2]

ë gian gi÷a trung ®­êng cã bøc hoµnh phi cöa väng b»ng gç:

Bøc hoµnh phi cã ch÷:

 

Phông

§­êng      Tõ

KÝnh

 

Cöa väng cã ch÷:

Bªn ph¶i: Truy t­ c«ng ®øc thiªn thu niÖm

Bªn tr¸i:   KÝnh phông t©m thµnh v¹n ®¹i nh­

ë gian gi÷a trung ®­êng sau bøc hoµnh phi cã bøc ®¹i tù b»ng gç ghi bèn ch÷:  Minh ®øc duy hinh

          Tr­íc cæng nhµ thê cã c©u ®èi:

          Bªn ph¶i:  HËu cñng ThÊt tinh båi thä m¹ch

          Bªn tr¸i:   TiÒn triÒu nhÊt thuû v­îng tµi nguyªn

Nhµ thê nh×n tõ cæng chÝnh

 

PhÝa tr­íc cña gian gi÷a trung ®­êng cã h­¬ng ¸n bµy thÊt sù tÕ khÝ, chóc vÞ vµ lÔ vËt tÕ lÔ. Hai bªn h­¬ng ¸n cã hai dµn g­¬m ®ao gi¸o m¸c, chiªng nhá (tiÓu chinh), trèng con (tiÓu cæ). Tr­íc thÒm cã chiªng to (®¹i chinh - tiÕng ta cßn gäi lµ bï lu), trèng lín (®¹i cæ). Trong c¸c kú ®¹i lÔ ë b¸i ®­êng cßn cã ®éi nh¹c  gåm trèng dên, xËp xoÐng, xinh tiÒn ®Ó cö nh¹c theo tõng néi dung cña buæi lÔ. PhÇn ®Êt mµ nhµ thê to¹ l¹c ®· ®­îc bao bäc, ph©n chia giíi ®Þnh râ rµng. HiÖn ®ang cßn réng r·i ®ñ chç ®Ó trïng tu ph¸t triÓn sau nµy. GÇn ®©y con ch¸u ®· trång c©y c¶nh, c©y bãng m¸t t¹o c¶nh quan t­¬ng ®èi ®Ñp m¾t trong vµ ngoµi khu vùc nhµ thê. Tr­íc cæng cã c©y ph­îng vÜ to¶ bãng ven dßng kªnh nhá, mïa hÌ ®¬m hoa rùc rì ®Õn say lßng. Tr­íc s©n to¶ bãng m¸t cña bµng, t­¬i s¾c vµng vµ thoang tho¶ng mïi h­¬ng th¬m cña ®¹i. Trong mçi kú ®¹i tÕ, con ch¸u l¹i ch¨ng ®Ìn kÕt hoa t« thªm c¶nh s¾c, kh«ng khÝ rén rµng vµ nh÷ng ngµy ®ã thùc sù lµ nh÷ng ngµy héi cña dßng hä. §èi víi nh÷ng ng­êi con xa xø, dÊu Ên Êy sÏ h»n s©u trong ký øc cña mçi mét con  ng­êi.

Tuy nhiªn, quy m« cña nhµ thê vµ c¸c ®å tÕ khÝ ch­a t­¬ng xøng víi tÇm vãc cña mét dßng hä ®¹i t«n vµ kh¶ n¨ng hiÖn cã cña con ch¸u. Hä mong muèn trong mét ngµy kh«ng xa, toµn thÓ anh em con ch¸u trong dßng téc g¾ng søc ®ång lßng x©y dùng n¬i phông thê Tiªn Tæ thËt ®Ñp ®Ï, ®µng hoµng vµ nghiªm cÈn.

          Nhµ thê cña dßng hä lµ n¬i phông thê h­¬ng hån Tiªn Tæ, lµ n¬i tæ chøc c¸c kú tÕ Tæ ®Ó con ch¸u bµy tá tÊm lßng thµnh cña m×nh ®èi víi c¸c bËc tiÒn nh©n vµ còng lµ n¬i g×n gi÷ t©m linh cho mçi mét con ng­êi. Mçi lÇn th¾p nÐn h­¬ng th¬m lªn bµn thê Tæ, ta thÊy lßng m×nh nhÑ nhâm, g¸nh trÇn gian vîi bít nçi ©u lo. Mçi s¸ng nghiªng m×nh bªn nhµ thê Tæ, ta thÊy m×nh yªn d¹ bëi cã sù bao bäc chë che. Mét ®øa bÐ chµo ®êi, mét ®«i vî chång míi c­íi, c¸c gia ®×nh cã niÒm vui hay nçi buån... ®Òu thµnh t©m b¸o víi Tæ Tiªn, cÇu sù phï hé ®é tr× cho cuéc sèng thanh b×nh, ®Ó mäi ®iÒu ®­îc nh­ ý niÖm. Tiªn Tæ thËt thiªng liªng nh­ng còng thËt gÇn gòi lu«n ë bªn m×nh lµ nh­ vËy ®ã.

5- L¨ng mé cña c¸c bËc Tiªn Tæ:

Ngµy x­a, phÇn mé Tiªn Tæ ®­îc an t¸ng nhiÒu n¬i, nh­ng sau ®ã ®iÒu kiÖn vÒ ®Êt ®ai, quyÒn së h÷u, quy ho¹ch.... cã nhiÒu thay ®æi do vËy ®· di dêi c¸c phÇn mé cña c¸c bËc Tiªn Tæ tõ ®êi thø nhÊt ®Õn ®êi thø m­êi hai tËp trung an t¸ng t¹i l¨ng mé chung cña dßng hä t¹i xø Mï Chßi, lµng Lam CÇu. Mé phÇn c¸c bËc tiÒn nh©n tõ ®êi thø m­êi ba trë ®i ®­îc an t¸ng taÞ l¨ng mé cña tõng chi ph¸i. Riªng mé phÇn cña c¸c bËc tiÒn nh©n thuéc chi thø nhÊt hiÖn ch­a cã sè liÖu cô thÓ. L¨ng mé cña ph¸i thø nhÊt, ph¸i thø hai, ph¸i thø ba, ph¸i thø t­, ph¸i thø s¸u cña chi thø hai ë t¹i xø Mï Chßi, lµng Lam CÇu; l¨ng mé cña ph¸i thø n¨m chi thø hai ë t¹i phÝa t©y ®éng Th«ng, lµng Lam CÇu. Trong phÇn tiÓu sö sù nghiÖp cña tõng c¸ nh©n sÏ chØ râ mé phÇn cña c¸c bËc tiÒn nh©n ®­îc an t¸ng cô thÓ t¹i ®©u.

Hµng n¨m vµo dÞp lÔ Nguyªn tiªu - R»m th¸ng Giªng, con ch¸u trong hä l¹i ®i t¶o mé vµ mêi h­¬ng hån Tiªn Tæ vÒ chèn nghiªm ®­êng ®Ó con ch¸u kÝnh cÈn phông thê.

L¨ng mé cña dßng hä tuy ®· ®­îc quan t©m x©y cÊt song hiÖn vÉn ch­a hoµn thiÖn. Hy väng trong mét t­¬ng lai gÇn chóng ta sÏ t«n t¹o, x©y dùng lµm sao ®Ó Tiªn Tæ ®­îc må yªn m¶ ®Ñp. Cã vËy míi tho¶ tÊm lßng hoµi mong cña c¸c thÕ hÖ ®i tr­íc còng nh­ ®«ng ®¶o con ch¸u trong dßng téc.

6- TÝnh c¸ch ®Æc tr­ng cña ng­êi hä §Æng Lam CÇu:

ThiÕt t­ëng hiÓu ®­îc chÝnh m×nh lµ mét ®iÒu cÇn thiÕt vµ quan träng trong cuéc sèng th­êng nhËt vµ trªn mçi b­íc ®­êng ®êi.

Qua gia ph¶ cña dßng hä, qua nh÷ng c©u chuyÖn kÓ vµ qua thùc tÕ cuéc sèng cã thÓ thÊy ng­êi hä §Æng ta cã nh÷ng tÝnh c¸ch ®Æc tr­ng sau ®©y:

          Ng­êi hä §Æng chóng ta trung hiÕu, tÝn nghÜa vÑn toµn,  tr¶i qua bao ®êi lu«n lu«n lµ nh÷ng ng­êi trung thµnh víi Tæ quèc, g¾n bã m¸u x­¬ng víi quª h­¬ng ®Êt n­íc th©n yªu dï ®ã lµ nh÷ng vÞ t­íng x«ng pha n¬i hßn tªn mòi ®¹n hay lµ ng­êi n«ng d©n lam lò cuèc bÉm cµy s©u. §êi nµo còng cã nh÷ng tÊm g­¬ng oanh liÖt, g¾n víi tõng giai ®o¹n cña lÞch sö n­íc nhµ. Ngµy x­a cã c¸c t­íng qu©n §Æng Trung TÝn, §Æng ViÕt HiÓn mét lßng v× d©n v× n­íc, h­ng binh ®¸nh giÆc, nÕm mËt n»m gai n¬i rõng s©u nói th¼m kh«ng qu¶n th©n m×nh. HËu thÕ cã c¸c anh hïng liÖt sü kh«ng tiÕc m¸u x­¬ng v× sù an nguy cña s¬n hµ x· t¾c. Ch­a tõng cã ai trong dßng hä quªn truyÒn thèng cña cha «ng ®Ó chÞu ®iÒu tai tiÕng. TÊm lßng trung sö ®á m·i ghi.

          Ng­êi hä §Æng mét lßng hiÕu ®Ô, lu«n ghi ¬n d­ìng dôc sinh thµnh. Sèng phông sù mÑ cha nÆng g¸nh th©m t×nh, th¸c thê tù vÑn toµn chu ®¸o. LÔ b¹c mµ hån th¬m th¶o, ®ãi nghÌo nh­ng lÔ kh«ng quªn. HiÕu tö, hiÕu t«n lu«n häc s¸ch th¸nh hiÒn, s¸ng viÕng chiÒu th¨m tu©n theo cæ lÖ. Ng­êi hä §Æng vÑn toµn tÝn nghÜa, lßng thuû chung nÆng tùa non cao, nghÜa anh em kh«ng chót l·ng xao, t×nh b»ng h÷u tr­íc sau bÒn chÆt.

Ng­êi hä §Æng giµu lßng nh©n ¸i, vÞ tha, cÇn cï, chÞu khã. Tõ x­a còng nh­ b©y giê, ng­êi hä §Æng lu«n lu«n chÞu khã mét n¾ng hai s­¬ng, cÇn cï trªn m¶nh ®Êt cña m×nh. Mét d¶i ThÊt Tinh s¬n t­¬i tèt lµ nhê bµn tay cña cha «ng ta thuë tr­íc. Nh÷ng v­ên tr¸i ngät giê ®©y vÉn cßn gi¸ trÞ cho nhiÒu gia ®×nh nh­  ngµy nµo míi khai ®Êt vì hoang. X­a kia ruéng ®ång hä ta lªn tËn Trô H¶i, lÌn Vang, gia ph¶ cò viÕt vÒ Tæ ViÕt Vinh nh­ sau "xuÊt tÝnh kh¾c cÇn, kh¾c kiÖm, ngò thó n¨ng thµnh, ®iÒn liªn thiªn mÉu, tµi kÕ thiªn d­" (t¹m dÞch: b¶n tÝnh cña Ngµi cÇn kiÖm, lµm viÖc g× còng thµnh c«ng, ruéng ®ång liÒn nhau cã ®Õn ngh×n mÉu, tiÒn tµi vËt lùc cã d­). Trong thêi ®¹i míi, con ch¸u trong dßng hä dï ë ®©u, trªn lÜnh vùc g× còng siªng n¨ng chÞu khã, g©y dùng cuéc sèng Êm no h¹nh phóc, gãp phÇn x©y dùng x· héi phån vinh, n­íc nhµ giµu m¹nh. Còng bëi lam lµm, còng tõng qua bao c¬n khèn khã nªn ng­êi hä §Æng giµu lßng nh©n ¸i, th­¬ng ng­êi nh­ thÓ th­¬ng th©n, lu«n sÎ chia ®ïm bäc lÉn nhau. C©u ca mÑ h¸t bÇu bÝ chung dµn, gµ cïng mét mÑ ghi ®Ëm trong lßng, o¸n cëi, ¬n ®Òn kh¾c s©u trong d¹.

          Ng­êi hä §Æng thùc thµ, c­¬ng trùc, hiÕu häc vµ ­a lý sù lµ ®Æc tÝnh næi bËt cña ng­êi hä §Æng chóng ta. Sèng ®óng víi b¶n chÊt cña m×nh cã, kh«ng xu thêi, phØnh nÞnh, s½n sµng b¶o vÖ lÏ ph¶i, kh«ng bao giê khuÊt phôc b¹o lùc, c­êng quyÒn. Nh÷ng c©u chuyÖn d©n gian truyÒn ®Õn b©y giê vÒ cha «ng in ®Ëm phÈm chÊt nµy. Tuy nhiªn, tÝnh nãng nh­ löa còng ®em l¹i kh«ng Ýt ®iÒu phiÒn to¸i trong cuéc sèng. Chóng ta cÇn ph¸t huy mÆt tèt ®Ó khoan hoµ trong giao tiÕp, mÒm dÎo h¬n trong ®èi nh©n xö thÕ nhÊt lµ trong x· héi v¨n minh ngµy nay. Ng­êi hä §Æng rÊt hiÕu häc. ¤ng ThØ Tæ lµ ng­êi khai khoa cho dßng hä chóng ta. Sau nµy, dï ®ãi nghÌo nh­ng nhiÒu gia ®×nh vÉn c¾n r¨ng nu«i con c¸i ¨n häc nªn ng­êi. Bëi cã ch÷ nªn hay lý sù còng lµ lÏ th­êng t×nh. C¸i lý hä §Æng vÉn ®­îc truyÒn miÖng trong xãm lµng võa nh­ lµ mét sù kÝnh nÓ, võa nh­ lµ kiªng dÌ cña ng­êi kh¸c hä.

TiÕc thay so víi sù ph¸t triÓn chung th× sù häc cña hä ta vÉn ch­a theo kÞp thêi ®¹i, x· héi còng nh­ c¸c dßng hä lín trong vïng l©n cËn.