ĐỨC TUY LƯ VƯƠNG MIÊN TRINH
Ông có tên là Khôn Chương và Quư Trọng, hiệu Tŕnh Phổ và Vĩ Dạ, là con thứ 11 của Đức Thánh Tổ, mẹ là Tiệp Dư Lê Thị Áị Ông sinh này 19 tháng 12 năm Kỹ Măo (03/02/1820) .
Thuỏ nhỏ Ông thông minh đĩnh ngộ, lúc 7 tuổI được dạy học Hiếu Kinh th́ Ông đă thuộc ḷng khiến mọi ngườI kinh lạ, thật ra từ lúc 4 tuổi Ông đă được mẹ truyền khẩu mà c̣n nhớ măi không quên .
Ông rất hiếu học nên được vua cha rất thương yêu . Có lúc Ông bị bệnh, Vua băi triều ở Văn Minh Điện, tự thân đến thăm hỏi . Đó là chuyện rất hiếm thấy ,việc nầy có ghi trong Thương Sơn cung từ :
Bất thị Miên Trinh kim đới bệnh,
Thử gian hà xứ đắc thiên hương .
(Miên Trinh chẳng bệnh hôm nay,
Hương trời lan đến chốn nào trong cung ?)
Lúc lớn lên Ông học rộng, giỏi văn chương và nhất là có tài về thơ . Năm Kỹ Hợi, (1839) Ông được phong là Tuy Quốc Công , cho lập phủ riêng . Phủ của Ông ở cạnh Phủ Tùng Quốc Công nên thường ngày cùng nhau xướng họa , lại cùng mời các anh em đến thưởng thức thi phú .
Khi mẹ bị bệnh, Ông được vào Dưỡng- Chính Đường để hầu hạ , sớm khuya chẳng lúc nào trể năi , mọi ngườI đều khen là chí hiếu . Năm Đinh Mùi , (1847), Ông xây Phủ riêng ở Vĩ Dạ ,rước Mẹ về phụng dưỡng .
Năm Tân Hợi (1851), Vua Dực Tông cho thiết lập Tôn Học Đường để dạy các công tử, công tôn và giao cho Ông trông coi . Năm Nhâm Tư, (1852), vào dịp Tết phụng họa thơ của Vua, Ông có câu thơ được Vua khuyên son và xem là chí t́nh :
Ngự lê , tiên quật phân hoài tụ ,
Qui di huyên đường hữu lăo thân .
(Quả quít,trái lê thu trong áo ,
Mong sớm mang về biếu mẫu thân . )
Năm Giáp Dần (1854) Ông được tân phong là Tuy Lư Công .
Năm Mậu Ngọ (1958), nhân sinh nhật thứ 40 của Ông, Vua có tặng câu đối :
Văn chất kiêm ưu, công kham đương thử,
Hiếu từ đại lạc , ngă diệc tự chi
(Rực rỡ văn đức, Ông nên nhận lấy,
Mừng vui từ hiếu , ta cũng giống thay )
Năm Ất-Sửu (1865) Vua khiến Ông kiêm nhiếp Tôn Nhân Phủ Hửu Tôn Nhân , Ông lấy cớ chịu tang Mẹ mà từ chối song không được. Năm Tân Mùi thăng Tôn Nhân Phủ Tă Tôn Nhân .
Năm Mậu Th́n, nhân mừng Ngủ Tuần Đại Khánh, Ông được phong là Tuy Lư Quận Vương . Năm Nhâm Ngọ, (1882) Ông được thăng làm Tôn Nhân Phủ Hửu Tôn
Chính . Năm Quư Mùi (1883) Vua Dực Tông mất để di chiếu cho Ông cùng với Thọ Xuân Vương giúp đở việc nước .Năm Kỹ Sửu (1889) Thành Thái nguyên niên nhân cử phụ thần, Ông v́ tuổi cao đức trọng được cử làm Đệ Nhất Phụ Chính Thân Thần kiêm nhiếp Tôn Nhân Phủ Tă Tôn Chính . Năm Giáp Ngọ (1894), Ông được thăng là Tuy Lư Vương .
Năm Đinh Dậu (1897) v́ tuổi già Ông xin thôi việc ở Tôn Nhân Phủ. Chẳng bao lâu Ông bị bệnh, con cháu cho mời Thầy đến trị bệnh, th́ Ông bảo :
Ta lúc trẽ cùng vớI anh em bàn chuyện thọ của ngườI xưa, có người mong được sống như Lảo Tử hoặc Bành Tổ, ta cười nói mong như thế th́ quá nhiều , ta chỉ mong sống như Thích Ca th́ quá đủ,nay đă được th́ c̣n ham ǵ nữa .
Ông mất ngày 24 tháng 10 năm Đinh Dậu (18/11/1897),hưởng thọ 79 tuổi .Nghe tin Ông mất Vua rất thương xót, ban thụy là Đoan Cung, cấp 1000 quan lo việc tang .Tẫm Ông ở Dương Xuân, (Hương Thũy, Thừa Thiên), nhà Thờ ở Vĩ Dạ .
Ông tính t́nh chân thật, ham mê sách vở, vui với việc học, nỗi danh về thơ . Thám Hoa Nguyển Đức Đạt trong bài tựa Vi Dạ Thi Tập có viết : Cái học của Vương thuần thục nên thoát ra lời tao nhă, có hơi của Hà Giang, Trần Tư đời Hán, mà không thiếu giọng của Xương Lê
Các tác phẫm của Ông gồm Vĩ Dă Hợp Tập, gồm că thơ lẫn văn, tất că 11 cuốn . Ông cũng nỗI tiếng về thơ Nôm, ngoài những bài xướng họa được lưu truyền, Ông c̣n có những tác phẫm như Nữ Phạm Diễn Nghĩa, Nghinh Tường Khúc .
Ông có 77 ngườI con trai và 37 ngườI con gái .Con của Ông như Nguyển Phúc Hồng Nhĩ ban đầu làm Điễn Bạ , sau tập tước Công, sung chức Tôn Nhân Phủ Tă Tôn Khanh rồI căi làm Tham Tri Bộ Lễ. Ông và con cháu mở ra pḥng 11 thuộc đệ nhị chính hệ và được ngự chế ban cho bộ Thảo để đặt tên cho con cháu trong Pḥng ./.
(Trích Nguyển Phước Tộc Thế Phă do nhà Xuất Bản Thuận Hóa Huế 1995)
